تاريخ : | | نویسنده : مدیر

لینک دانلود

http://s3.picofile.com/file/7438265585/%D8%AC%D8%B2%D9%88%D9%87_%DB%8C_%D8%AA%D9%86%D8%B8%DB%8C%D9%85_%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87_%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C.doc.html

 

 

http://s1.picofile.com/file/7438259886/%D8%AC%D8%B2%D9%88%D9%87_%DB%8C_%D8%AA%D9%86%D8%B8%DB%8C%D9%85_%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87.rar.html

http://uplod.ir/pwytusf47h9j/_____________________________________.rar.htm

 

 

جمعیت جهان
     جمعیت جهان در سال 1850 میلادی فقط یک میلیارد نفر بود و80 سال طول کشید تا سال 1930 که جمعیت به دو میلیارد نفر بالغ گردد ،ولی 31 سال بعد یعنی در سال 1961 جمعیت جهان بعد سه میلیارد نفر و 15 سال بعد به 4 میلیارد نفر رسید و 12 سال بعد به 5 میلیارد نفر و 11 سال بعد به شش میلیارد نفر رسید که این مقدار رشد جمعیت عمدتاً در کشورهای آسیایی، آفرقایی و آمریکای لاتین اتفاق افتاده است. و هم اکنون نیز در سال نزدیک به هفتاد میلیون نفر به جمعیت جهان افزوده می گردد.
رشد نگران کننده جمعیت به ویژه در کشورهای جهان سوم و مصرف بی رویه انرژی و مواد، مخصوصاً در کشورهای غنی ، با الگوی های توسعه اقتصادی به هم آمیخته و ترکیبی بوجود آورده است که سنگینی بار آن بر همه ارکان محیط زیست ما شدیداً احساس می شود و تحمل آن دیگر امکان پذیر نیست. چگونه رشد جمعیت و مصرف را می توان رو به کاهش برد وچه سان توسعه اقتصادی و اجتماعی را می توان با حفاظت از منابع و محیط زیست که توسعه برآن مبتنی است سازگار ساخت؟
اقدام برای خاتمه دادن به انفجار جمعیت ، باید سرلوحه کار بشریت قرار گیرد . مردم می توانند بیاموزند که با رشد جمعیت بسان مبارزه با بیماریهای کشنده و خطرناکی چون سرطان برخورد کنند و در نتیجه به سوی جامعه ای قابل تحمل گام بر دارند. دورنمای ، پر تلاش و جدال است اما لااقل به نوع بشر  امکان  می دهد تا برای خود آینده ای مناسب بیافریند. اگر هر چه زود تر و واقعی تر از هم اکنون دست به کار شویم ، به فرزندانمان و آیندگان مان امکان  بر خورداری از زندگی شایسته تری را خواهیم داد که در تحقق این امر ، توجه دقیق به نکات زیر از جمله اقدامات بسیار مثبت و سازنده خواهند بود.
_ اولاًباید جلوی رشد جمعیت ،تا جایی که ممکن است با جدیت گرفته شود.
_  ثانیاً سیستم اقتصادی باید از یک سیستم رشد گرایانه به یک سیستم پر دوام ، طویل و نگاه دارنده تغییر یابد و سرانه تعدیل شود. تا بدین طریق فشارهای موجود بر منابع و محیط تعدیل شود.
_  ثالثاً باید هر زمان مقدور باشد به سوی تکنولوژیهایی که از نظر محیط زیست دارای خطر کمتری است روی آورده شود .
انجام این کارها نیازمند دگرگون سازی جامعه به منظور دستیابی به یک جامعه پر دوام و قابل تحمل ، متکی بر ارائه و اجرای یک برنامه جهانی مؤثر در زمینه کنترل جمعیت است.
اهداف تنظیم خانواده
هدف کلی انجام برنامه های تنظیم خانواده تامین سلامت مادران و کودکان از  یک طرف و از طرف دیگر ایجاد هماهنگی بین رشد جمعیت و ابزار و عوامل توسعه اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی کشور است که نهایتا تامین عدالت اجتماعی را نیز میسر می سازد.
در یک جمع بندی کلی اهداف مشروحه زیر برای برنامه تنظیم خانواده در نظر گرفته می شود:
-    کاهش مرگ و میر مادران به علل ناشی از بارداری و تامین سلامت آنان
-    - کاهش مرگ و میر کودکان و سالم به دنیا آوردن آنان از طریق جلوگیری از رشد و تکامل نابه هنجار  جنین و میرایی آنها.
-    - جلوگیری از سوء تغذیه مادران و کودکان با فاصله گذاری مناسب بین فرزندان.
-    کاهش بیماری های ‍‍ژنتیکی با جلوگیری از زایمان های دیر هنگام (در سنین بالا).
-    فراهم نمودن زمینه مساعد برای تامین سلامت جسمانی و روانی کل خانوده.
-    پرهیز از بدنیا آوردن کودکان ناخواسته که خود به خود کاهش سقط های عمدی را نیز در  دارد.
-    جلوگیری از زایمان های در سنین پایین.
-    داشتن فرزند به تعداد دلخواه و تعیین تعداد آنها با توجه به شرایط حاکم بر جامعه.
-    برخورداری خانواده از سطح زیستی معقول.
-    برخورداری خاواده از تعلیم و تربیت بهتر.
-    بهبود وضع خانواده از لحاظ مالی .
-    تضمین ثبات خانواده
-    تامین بهتر خدمات و تسهیلات عومی توسط مسئولین برای افراد جامعه.
-    افزایش میزان شرکت زنان در فعالیت های اقتصادی و اجتماعی.
-    کاهش رشد جمعیت و هماهنگی آن با توسعه اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعه.
در گذشته های تاریخی ، سیاست ها و تدابیر جمعیتی غالبا معطوف به کاهش و افزایش جمعیت بوده در صورتیک امروزه این سیاست ها فراتر رفته و بسیاری از موازین اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی را در برمی گیرد و در بسیاری از کشورهای جهان گسترش یافته اند. در مورد ایران، سیاست های جمعیتی مبتنی بر تنظیم خانواده طی دو مرحله اتخاذ و به مورد اجرا گذاشته شده است. نخست طی سالهای 1346 تا 1357 (قبل از انقلاب) و دوم از سال 1368 تا به امروز (که بر اساس نتایج سرشماری سال 1365 رشد جمعیت ایران 5/3 درصد و در سال 1357 رشد جمعیت 41/1 درصد اعلام گردید.).
نکات قوت برنامه های تنظیم خانواده
-    فراهم بودن پشتیبانی اجتماعی برای اجرای برنامه.
-    اجازه استفاده از کلیه وسایل پیشگیری از حاملگی بجز سقط جنین توسط مقامات بالای مذهبی کشور.
-    تعهد مالی دولت برای رایگان بودن وسایل پیشگیری از بارداری.
-    احساس مسئولیت جدی دولت برای کاهش رشد جمعیت.
-    امکان استفاده وسیع از وسایل ارتباط جمعی.
-    تولید پاره ای وسایل پیشگیری از بارداری مثل قرص، کاندوم، آی-یو-دی در داخل کشور.
نکات ضعف برنامه های تنظیم خانواده
-    کمبود نیروهای انسانی متخصص
-    کمبود پاره ای از تجهیزات فنی و وسایل پیشگیری از بارداری که از خارج کشور وارد می شود.
-    عدم موافقت کامل گروهی از روحانیون با برنامه های تنظیم خانواده.
-    ناهماهنگی سازمانها و واحدها که به نحوی در آموزش ، برنامه ریزی، اجرا و ارزشیابی برنامه های جمعیت و تنظیم خانواده سهیم می باشند.
-    عدم دسترسی تعدادی از مردم روستاها به واحدهای بهداشتی درمانی جهت استفاده از وسایل پیشگیری.
-    عدم استفاده از آی-یو-دی در برخی مناطق روستایی به دلیل نبودن پرسنل ورزیده برای گذاردن آن.
-    فراهم نبون امکانات برای بستن لوله ها در مرد و زن در برخی نقاط کشور.
-    فراوان نبودن بعضی از وسایل پیشگیری از بارداری در برخی مراکز بهداشتی درمانی.
بر اساس برنامه های انجام شده در ایران ، رشد بی رویه جمعیت ایران عمدتا ناشی از مسایل زیر می باشد:
1-    بالا بودن باروری
2-    کاهش مرگ و میر
3-    طولانی شدن عمر
4-    سنتها و رفتارهای خاص باروری
5-    عدم اطلاع نسبی مردم از چگونگی پیشگیری از حاملگی.

انگیزه  های بهداشت و تنظیم خانواده در ایران
مهمترین انگیزه های اجتماعی و اقتصادی که مسئولین دولت را به اتخاذ یک سیاست جمعیتی کنترل کننده برانگیخته است عبارتند از:
1-سطح زیستی معقول:
هر قدر تعداد افراد خانوار به حد متعادل و منطقی نزدیکتر باشد بهره بیشتری از کل درآمد خانوار به آن تعلق میگیرد.به طوری که اگر از این حد متعادل تجاوز شود افراد خانوار علاوه بر نیازهای مختلف از حداقل میزان حیاتی لازم جهت تغذیه نیز بی بهره میمانند و سلامت جسمانی آنان به خطر میافتد.
2-تعلیم وتربیت:
با افزایش غیر منطقی تعداد فرزندان و تقسیم شدن سهم درآمد مختص تعلیم وتربیت بین عده بیشتری از کودکان و نوجوانان،ارتقاء به سطح مطلوب تعلیم و تربیت غیر محتمل خواهد بود.
3- از لحاظ اقتصادی :
با فزایش تعداد خانوار و افراد خانواده در نتیجه زایمانهای مکرر ، علاوه بر اینکه امکان ذخیره مالی برای خانواده ها دست نمی دهد، همه ساله اغلب مقداری کسر بودجه خانوادگی نیز دامن گیر آنها می گردد که این خود باعث نگرانی خانواده است.
4- از نظر بهداشتی :
به دنبال هر زایمان فاصله زمانی معین جهت تجدید نیروی بدنی مادر لازم است که اگر رعایت نشود وضعیتی پیش خواهد آمد که موجب ضعف سلامتی مادر شده و به افزایش خطرات حاملگی های بعدی کمک خواهد نمود. همچنین موقعی که بین تولد کودکان فاصله کافی نباشد کودک چه از نظر مواظبت و مراقبت مادر و چه از نظر مواد غذایی با کمبود مواجه بوده و استعداد ابتلا به بیماری های مختلف را در وی افزایش خواهد داد.
5-میزان شرکت زنان در فعالیت های اقتصادی و اجتماعی:
شدت میزان باروری زنان باعث می شود که دوران فعالیت زنان با حاملگی های پی در پی ، هدر رود و بدون بازده اقتصادی لازم سپری شود. با توجه اینکه نزدیک به نصف نیروی انسانی بالقوه یک کشور  را زنان تشکیل می دهد. این حقیقت آشکار می گردد که عدم دخالت انسان در کنترل موالید، خسارت قابل توجهی را متوجه ساختهای اقتصادی مملکت از حیث نیروی انسانی زنان و فعالیت اقتصادی آنان می نماید.
6-افزایش نسبی جمعیت غیر فعال:
زایمان و باروری های بیش از حد باعث می شود که جمعیت از لحاظ سنی روبه جوانی گذارد و جمعیت افراد غیر فعال و مصرف کننده فزونی یابد.
7-خدمات و تسهیلات عمومی:
چون امکانات دولت و بخشهای عمومی در تامین خدمات و تسهیلات عمومی دارای حد معینی است بطور مسلم با کثرت جمعیت و عدم کنترل آن، نحوه سرویس دهی این خدمات در حداقل خواهد بود. کمبود پزشک و ناکافی بودن مراکز درمانی نه تنها ارائه خدمات درمانی را برای همه جمعیت غیر ممکن می سازد بلکه از سوی دیگر به جهت تراکم مراجعین کیفیت درمان نیز پایین آمده که هر دو نهایتا موجب پایین آمدن سطح بهداشت و سلامتی جامعه می شوند.
علاوه بر اثرات مطلوب کنترل جمعیت که در بالا اشاره شد ، در موارد بیماری های موقت زن یا مرد، بیماری های مزمن، عوارض حاملگی های قبلی ، بیماری های قابل انتقال به جنین و ... نیز ارزش و اهمیت بسزایی دارد.
اصول و ارائه خدمات تنظیم خانواده به افراد جامعه

در ارائه خدمات تنظیم خانواده، اصولی وجود دارد که کلیه افراد کادر پزشکی و بهداشتی یا مشاورین تنظیم خانواده می بایست آن را رعایت نمایند. این اصول عارتند از:
1-    در پیشگیری از بارداری به کار بردن هر روشی بهتر از بکار بردن هیچ روشی است و بهترین روش معمولا متدی است که زوجین با آن احساس طبیعی و راحتی دارند.
2-    کلیه خدمات تنظیم خانواده با در نظر گرفتن شان و مقام انسانی و در یک محیط خصوصی و محرمانه ارائه گردد.
3-    کلیه پزشکان و دست اندر کاران  برنامه تنظیم خانواده همواره باید کنترل موالید را به عنوان یک اصل تندرستی در ذهن داشته باشند و محاسن آن را به افراد یادآور شوند.
4-    باید همسران ( مردان) را به شرکت در برنامه های تنظیم خانواده تشویق کرد. در این رابطه برنامه های تنظیم خانواده می تواند شامل مشاوره ، ارئه کاندوم ، آموزش در مورد متد ریتمیک ، ارجاع برای بستن لوله ها و ارائه خدمات در رابطه با عقیمی و ... باشد. مردان باید تشویق گردند که در کنترل موالید سهیم باشند.
5-    برای جلب مددجو ، باید شنونده خوبی بود.
6-    برای جلب مددجو ، خدمات دیگری از جمله اندازه گیری فشار خون، انجام بعضی از آزمایشات خون یا ادرار و غیره ... را انجام داد.
7-    احساس مددجو در کاربرد صحیح از وسایل پیشگیری بسیار مهم است. با شناخت بیمار و احساس وی می توان وی را در بکارگیری وسیله مناسب هدایت کرد.
8-    برای انتقال اطلاعات می توان از رسانه های گروهی بدون نام بردن از شخص یا گروهی اقدام نمود.
9-    در امر تنظیم خانواده نباید تنها تاکید و فشار در امر کنترل موالید باشد بلکه لازم است با آموزش عمومی سعی شود نداشتن فرزند و همچنین داشتن فرزند کم، هر دو مورد تایید عمومی قرار بگیرد و کسانی که فرزند نمی خواهند مورد سرزنش افراد فامیل قرار نگیرند.
موفقیت در امر تنظیم خانواده

جهت موفقیت در امر تنظیم خانواده، عوامل متعددی دخالت دارند که مهمترین این عوامل عبادتند از:
داشتن اطلاعات کافی زن و شوهر از مسایل جنسی و انتخاب بهترین روش پیشگیری از بارداری،  و وجود تفاهم کامل در استفاده صحیح از آن .
ناآشنایی با حقایق زندگی حتی امروز هم شایع است . محققان دریافته اند کسانی که در ابتدای ازدواج اطلاع چندانی در مورد مسائل جنسی و تولید مثل ندارند اغلب در جلوگیری موثر از آبستنی ناکام می شوند. سکوت عمدی در مورد موضوعی بسیار خصوصی مانند مسائل جنسی تاحدودی طبیعی است اما وقتی از حد خود تجاوز کند و یا با شرم و احساس گناه آمیخته شود نه تنها مانع جدیی در راه ارضاء جنسی است بلکه باعث ناکامی در کنترل موالید می شود.
تقسیم مسئولیت ها نیز حائز اهمیت است . وقتی هیچ یک از طرفین ازدواج نمی خواهند مسئولیت کنترل موالید را بر عهده بگیرند، مسلما موفقیت آنان در این امر به نحو بارزی کاهش می یابد. برعکس اگر تفاهم بیشتری بین زن و شوهر در این باره برقرار باشد امکان موفقیت کنترل موالید بیشتر می گردد.
از میان همه عوامل شکست در کنترل موالید استفاده نامنظم از وسایل و روشها، مهمترین عامل بوده است . اغلب استفاده نامنظم از روشهای جلوگیری از آبستنی نتیجه به شوخی گرفتن چیزهایی است که اصلا شوخی نیستند. به عنوان مثال عدم تقسیم وظایف در جلوگیری از آبستنی  و یا برداشت غلط از مسایل جنسی از جمله آن بی توجهی ها است.
در پیشگیری از بارداری چیزی به نام استراحت وجود ندارد. این نکته ای است که همه ما باید بدانیم و برای مقابله با آن آماده باشیم . این مطلب که کسی 5 یا 10 سال در فکر جلوگیری از بارداری بود و برای آن اقدام می کرده ، نمی تواند سبب شود حتی یک بار در مورد آن سهل انگار شود وگرنه نتیجه یک سهل انگاری آبستنی ناخواسته است.
بطور خلاصه باید گفت هیچ کلید معجزه آسایی برای موفقیت صددرصد در کنترل موالید وجود ندارد اما چند عامل مهم در آن دخالت دارد از جمله داشتن اطلاعات اساسی و کافی، تفاهم کامل بین زن و شوهر و سهم داشتن مردان در کنترل موالید و ...
اولین قدم در انتخاب بهترین روش پیشگیری از بارداری دانستن این نکته است که چه عاملی در انتخاب وسیله برای فرد مهم است. گروهی از افراد خواهان روشی هستند که خطر بروز مرگ و یا عارضه نداشته باشد برخی تقاضای مطمئن ترین وسیله با هر قیمتی میکنند. عده ای دیگر مخارج بی خطر بودن یا موثر بودن آن را در نظر دارند.افرادی علاقه مند به روش های هستند که دخالت کمتری در امر مقاربت داشته باشد و عده ای دیگر موثر و قابل برگشت بودن آن را مد نظر دارند. در بین این عوامل بی خطر بودن روش آن همواره از فاکتورهای اساسی برای مصرف کنندگان این وسایل است. براساس مطالعات انجام شده تا سی سالگی بی خطر بودن قرص های ضد بارداری ای- یو-دی ، و روش های مکانیکی یکسان بوده بعلاوه خطر همه اینها از عوارض حاملگی ناخواسته که به دنبال عدم استفاده از روش های پیشگیری از بارداری ایجاد می شود به مراتب کمتر است.
پس از سی و پنج سالگی خطر عوارض قرص بخصوص در سیگاری ها بیشتر است مضافا این که روش های مکانیکی در هر سن، کم خطر ترین طریقه ضدبارداری است. اثر بخشی روشهای پیشگیری از بارداری بر دو عامل اساسی متکی است. یکی توانایی نظری خود شیوه و دیگری چگونگی استفاده از خود شیوه که به نظم و کاربرد آن مربوط است.
گروههای آسیب پذیر که باید به طور خاص مورد توجه قرار گیرند و از خدمات تنظیم خانواده بهره مند گردند عبارتند از:
1-    زنان شوهر دار زیر 18 سال و بالای 35 سال.
2-    زنان دارای بیش از 3 فرزند.
3-    زنانی که سن آخرین فرزند آنها کمتر از دو سال است.
در دفتر تنظیم خانواده ، زنان فوق الذکر با علامت × و با خودکار قرمز مشخص می شوند. این افراد باید از روشهای مطمئن جلوگیری از بارداری استفاده نمایند و در صورت بروز حاملگی باید در طول دوران بارداری تحت مراقبت و ی‍ژه قرار گیرند.
مشاوره و تنظیم خانواده
مشاوره شامل یک ارتباط دو طرفه است که فردی جهت تشخیص نیازهای سلامت تولید مثل و اتخاذ بهترین روش برای پیشگیری از بارداری به شخص کمک می کند ، به طور خاص مطالب ذیل در رابطه با تنظیم خانواده به زوج داده می شود :
1-    یاد دادن اطلاعات راجع به روش انتخابی
2-    استفاده صحیح از روش مناسب
3-    چگونگی برخورد با اضطراب های حاصله و تصمیم مناسب در زمانی که مسئله ای در این رابطه رخ می دهد .
بهتر است مشاوره در یک محیط خصوصی و ساکت انجام گیرد. این عمل با تبادل اطلاعات و عقاید و بحث پیرامون آن ها و در نهایت تصمیم گیری انجام می شود .
تاریخچه پیشگیری از بارداری

در واقع کنترل موالید از زمان های بسیار قدیم وجود داشته است و در ورق پاره هایی که از سال های پیش از ملل متمدن قدیمی بدست آمده معلوم می گردد که انسان های آن دوره نیز برای جلوگیری از حاملگی تلاش می کردند.
چون زنان خود را منشأ ایجاد بچه می دانستند و رل پدر در تولد بچه را نمی شناختند بنابراین تلاش برای جلوگیری از حاملگی همیشه از طرف زن بوده است . زنان ژاپنی از کندوی عسلی که زنبور های مرده داشتند و یا ترشحات دهان شتر می خوردند !!! ، زنان آفریقایی از آبی که مرده را در آن شستشو می دادند می نوشیدند، مصری ها بلافاصله بعد از زایمان به اندازه سال هایی که نمی خواستند بچه دار شوند دانه روغن کرچک می خوردند و یا پلاک هایی را آغشته به ترشحات کروکودیل نموده و آن را مانند دیافراگم مصرف می نمودند ، و هندی ها تکه نمک آغشته به روغن را به این منظور استفاده می نمودند.
ارسطو مصرف روغن سدر و روغن زیتون را توصیه نمود ، در یونان عرق نعنا یا عسل و یا شاخه چوب انار و یا مخلوطی از آب لیمو و الکل و تریاک را مصرف می نمودند ( سرکه و آب لیمو قدرت اسپرم کشی داشته و عسل و روغن خاصیت چسبندگی دارد و از حرکت اسپرم جلوگیری می نماید )  ، و زنان مسلمان فلفل آغشته به مواد دیگر را در واژن قرار می دادندو . . .
اسلام و تنظیم خانواده

اسلام به زندگی انسان از زاویه وسیعی که تمام مصالح عالی بشریت را با توجه به کلیه جنبه ها و اهداف زندگی که تکامل جسم و روان و بقای انسان می باشد نگریسته و با منطق واقع بینی به طرز شایسته ای احتیاجات اساسی او را در چهارچوب یک زندگی دسته جمعی به شکلی تنظیم نموده و دستور العمل حیات را بنحوی مقرر کرده است که بهترین وجهی هدف بقاء نوع انسان تأمین گردد .
طبق منطق قرآن کتاب آسمانی مسلمین ، درست است که همه جریانات طبیعی از راه اراده خدا ناشی میشود لیکن بر اثر قدرتی که خداوند به انسان بخشیده تا حدود زیادی توانایی شناخت و دخالت در جریانات محیط خود را دارا است . همه اعمالی که انسان برای شناخت محیط خود را دارا است . همه اعمالی که انسان برای شناخت محیط خود به عمل می آورد و هر اقدامی که برای تسلط بر طبیعت و به خدمت گرفتن نیروها انجام می دهد با استفاده از قدرت و استعدادی است که خداوند به بشر عنایت فرموده است . پس در عین حال که در حرکت و در هر لحظه از حیطه قدرت خدا خارج نیستیم . لیکن دارای اراده و توانایی انتخاب و تشخیص معرفت می باشیم و خود مسئول اعمال خویش هستیم . بر اساس این منطق ، قبول سلطه اراده خداوند بر کلیه جریانات طبیعی و قبول مبدأ الهی برای خلقت با قبول مسئولیت انسان نسبت به اعمال و سرنوشت خود هیچ گونه منافاتی ندارد. بنابراین با اینکه دین مبین اسلام به طور کلی در صورت آمادگی افراد به ازدواج ، زناشویی و تولید مثل را سفارش می کند لیکن هیچ آیه ای که جلوگیری از بارداری را منع کند وجود ندارد برعکس آیات متعددی در قرآن کریم منجمله آیه 233 سوره بقره که از زمان دو سال برای شیر دادن مادر به کودکش سخن به میان می آورد ، به طور ضمنی برنامه ریزی خانواده را مطرح می سازند و آنجا که می فرماید:" نباید مادر در نگه داری فرزندان به زیان افتد. . . و نه پدر بیش از حد متعارف برای کودک متضرر شود . . . و هیچ کس را تکلیف جز به اندازه طاقت نکند".
توجه به این موضوع است که به هر جهت تعداد فرزندان یک خانواده نباید بیش از اندازه توان پدر و مادر باشد این استدلال راه را برای برنامه تنظیم خانواده باز می کند و (. . .  جز به اندازه طاقت . . . ) بیانگر وضع اقتصادی خانواده است که خود با وضع اقتصادی یک کشور پیوند دارد . نتیجه کلام آنکه تنظیم خانواده از نظر اسلام با هیچ منطق مطلق و نهی قطعی روبه رو نشده لیکن تشخیص  وانتخاب شیوه عمل بستگی به مقتضیات زمان و نظر مراجع و صاحب نظر اسلام  دارد.


« دستورالعمل روشهای پیشگیری از بارداری »

قرصهای ترکیبی پیشگیری از بارداری
توضیح روش :
یکی از روشهای جلوگیری از بارداری، قرصهای ترکیبی (حاوی استروژن و پروژسترون) است که به دو شکل یک مرحله ای (LD) و سه مرحله ای (تری فازیک) در سیستم ارایه خدمات تنظیم خانواده موجود می باشد. مصرف این قرصها هر روزه بوده و توسط کارکنان بهداشتی تعلیم دیده ارایه می شود.
مکانیسم عمل :
1- جلوگیری از تخمک گذاری
2- تأثیر بر مخاط داخلی رحم (اندومتر)
3- ایجاد اشکال در ورود اسپرم به داخل رحم به دلیل افزایش ضخامت موکوس سرویکس
4- جلوگیری از  لقاح با تأثیر بر حرکات لوله های رحم
اثربخشی :
اثربخشی قرصهای ترکیبی در صورت مصرف صحیح، 98 درصد است.
مزیت ها :
•    اثربخشی بالا
•    برگشت سریع باروری پس از قطع روش
•    نداشتن محدودیت سنی در استفاده از روش
•    منظم شدن، کاهش درد و خونریزی قاعدگی (کاهش سندرم پیش از قاعدگی) و کاهش کم خونی به دنبال قاعدگیها
•    احتمال کاهش بروز کیست های تخمدانی
•    احتمال کاستن از بروز بیماریهای خوش خیم پستان
•    افزایش تراکم استخوانها
•    کاهش بروز بیماریهای التهابی لگن (PID)
•    کم شدن بروز سرطانهای رحم و تخمدان
•    کاهش بروز حاملگی خارج از رحم (EP)
•    احتمال کاهش بروز اندومتریوز
•    احتمال کاهش بروز آرتریت روماتوئید
معایب :
•    مناسب نبودن برای افراد فراموشکار
•    نیاز به تهیه بسته (بلیستر) جدید در هر دوره قاعدگی
•    پیشگیری نکردن از بیماریهای منتقله از راه تماس جنسی (STIs)
•    مناسب نبودن برای مادران شیرده در 6 ماه اول پس از زایمان


عوارض شایع و چگونگی برخورد با آنها:
عارضه های شایع معمولاً در ماههای اول مصرف بروز نموده و در عرض 3-2 ماه کاهش یافته و یا از بین می روند. این عارضه ها و چگونگی برخورد با آنها به شرح زیر است :
1- افزایش وزن : دلایل افزایش وزن، تجمع مایعات در بدن به دلیل اثر پروژسترون، افزایش اشتها و به دنبال آن افزایش مصرف مواد غذایی است. افزایش وزن با ورزش منظم و رژیم غذایی متعادل بهبود می یابد.
2- لکه بینی و خونریزی بین قاعدگی : معمولاً در مدت 3-2 ماه اول مصرف دیده شده و می تواند ناشی از فراموشی قرص نیز باشد (در این صورت توصیه به مصرف مرتب قرص و سعی در فراموش نکردن مصرف مرتب آن، اقدام اصلی خواهد بود). برای آگاهی از شیوه حل این مشکل به تذکرهای حین مصرف مراجعه شود.
3- حساسیت پستان ها : با رعایت توصیه های بهداشتی مانند استفاده از پستان بندهای محکم، مسکن های معمولی و کمپرس سرد یا گرم رفع میشود. اگر مشکل ادامه یابد، فردبه ماما، پزشک و درصورت نیاز به متخصص زنان ارجاع خواهدشد.
4- سردردهای خفیف : غالباً با مسکن های معمولی برطرف می شود. سردردهای شدید و یا سردردهایی که با فشار خون بالا، علایم عصبی یک طرفه و یا اختلالات بینایی همراه باشد، از علایم هشدار بوده و باید ارجاع فوری به متخصص مربوطه و تغییر روش را به دنبال داشته باشد.
5- تهوع : خوردن قرص در هنگام خواب یا همراه با غذا، خوردن مایعات بیشتر و سبزی و میوه تازه راهی مؤثر برای کاهش شدت تهوع های خفیف و قابل تحمل خواهد بود. درمان موقت تهوع برای 3-2 ماه اول با داروهای ضد تهوع (مثل شبی یک قرص ویتامین B6) نیز امکان پذیر است. خوردن قرص در صورت تهوع شدید و غیر قابل تحمل ادامه نخواهد یافت.
موارد منع مصرف مطلق :
•    شک یا اطمینان به وجود حاملگی
•    در فاصله زمانی کمتر از 3 هفته پس از زایمان در زنان غیر شیرده
•    شک به وجود سرطان پستان، ابتلا و یا سابقه آن
•    هر بدخیمی مشکوک یا شناخته شده وابسته به استروژن
•    کارسینوم اندومتر
•    خونریزیهای رحمی بدون علت مشخص
•    مصرف سیگار در افراد 35 ساله و بالاتر
•    بیماری فعال یا مزمن کبدی (شامل : اختلال کار واضح کبدی و یا هپاتیت ویرال، سابقه یرقان هم زمان با مصرف قرص، آدنوم یا کارسینوم کبد، سیروز کبدی، تومورهای خوش خیم و بدخیم کبد، شیستوزومیازیس یا فیبروز شدید کبدی)
•    ابتلای فعلی یا سابقه ترومبوفلبیت وریدهای عمقی، اختلالات ترومبوآمبولیک و یا شرایط مستعد کننده این بیماریها
•    بیماریهای دریچه ای قلب با عوارضی مثل افزایش فشار ریوی، خطر فیبریلاسیون دهلیزی، سابقه اندوکاردیت تحت حاد باکتریال و یا مصرف داروهای ضد انعقادی
•    بیماری عروق کرونر قلب، آنژین قلبی (هر نوع درد جلوی قلب و پشت استرنوم)، سابقه بیماری یا شرایط مستعد کننده آنها
•    بیماری سیانوتیک قلبی
•    سکته مغزی
•    بیماری عروق مغزی، سابقه این بیماریها یا شرایط مستعد کننده آنها
•    دیابت با بیماریهای عروقی، رتینوپاتی، نفروپاتی یا نوروپاتی یا ابتلای بیش از 20 سال به دیابت
•    فشار خون بالا (100/160 میلی متر جیوه و بالاتر)
•    سردرد راجعه شامل میگرن با علایم عصبی موضعی (کاهش میدان دید چشم به طور مشابه، دیدن خطوط زیگزاگی روشن، احساس سوزن سوزن شدن در یک بازو، یک طرف صورت یا زبان)
•    میگرن بدون علایم فوکال عصبی و سن بیشتر از 35 سال
•    افزایش چربی های خون (دیس لیپیدمی بخصوص لیپوپروتئینمی نوع II)
•    شرایط نیازمند به بی حرکتی کامل (باید مصرف قرص از 28 روز قبل از عمل جراحی تا پایان دوره بی حرکتی پس از عمل، قطع شود. دادن هشدار قبل و بعد از عمل جراحی بزرگ ضرورت دارد)
•    سابقه هر بیماری مرتبط با مصرف OCP مثل : کره، فشارخون بالا، پانکراتیت حاد، پمفیگوئید حاملگی، سندرم استیون جانسون، Thrombotic thrombocytopenic purpura، Hemolytic uremic syndrome
•    ابتلا به  Vascular disease (SLE, …) ،  Serious trauma، cancer،  Leukemia
موارد منع مصرف نسبی :
•    فشار خون کنترل شده بین 90/140 تا 100/160 میلیمتر جیوه
•    نئوپلازی داخل اپیتلیومی (خفیف) تا شدید سرویکس
•    بیماری فعال کیسه صفرا
•    سابقه یرقان انسدادی در حاملگی
•    خانمهای سیگاری کمتر از 35 سال
•    توده پستانی تشخیص داده نشده
•    ترومبوفلبیت سطحی
•    بیماریهای دریچه ای بدون عارضه قلبی
•    مادران شیردهی که از زایمان آنها کمتر از شش ماه می گذرد
•    میگرن بدون علایم عصبی
•    دیابت بدون درگیری عروقی
•    افسردگی بسیار شدید
•    مصرف دارو برای اپی لپسی (بجز والپروئیک اسید)
•    مصرف ریفامپین یا گریزوفولوین
•    ابتلا به بیماریهای التهابی روده مانند کرون یا کولیت زخمی
زمان شروع استفاده از قرصهای ترکیبی پیشگیری از بارداری :
وضعیت متقاضی از نظر زمان شروع :
1- دوران قاعدگی : مصرف این قرصها باید در پنج روز اول قاعدگی (روز اول تا پنجم) آغاز گردد. برای اطمینان بیشتر بهتر است که مصرف آن از روز اول خونریزی قاعدگی شروع شود.
2- غیر از دوران قاعدگی : استفاده از قرصهای ترکیبی پیشگیری از بارداری را، در هر زمان که اطمینان از باردار نبودن وجود داشته باشد می توان آغاز کرد. باید توجه داشت تا ایجاد تأثیر پیشگیری از بارداری قرص ترکیبی، باید هفت روز از کاندوم استفاده شود.
3-مصرف این قرص پس از زایمان به دلیل تاثیر روی شیردهی ( کم کردن مقدار و ترشح شیر ) توصیه نمی شود ،اما در صورتی که مادر  به فرزندش شیر ندهد میتوان قرص را 3 هفته پس از زایمان شروع نمود .
4- پس از سقط : مصرف این قرصها را می توان در پنج روز اول بلافاصله بعد از سقط آغاز نمود.
5- تغییر از یک روش دیگر : اگر فرد خواهان قطع کاربرد روش پیشگیری از بارداری فعلی خود (لاینسترونول، آی یو دی، DMPA و آمپول ترکیبی) و استفاده از قرصهای ترکیبی بوده و قطع روشهای فوق در یکی از 5 روز اول قاعدگی اتفاق بیفتد، باید به شرح زیر توصیه های لازم به او داده شود :
•    فرد می تواند مصرف این قرصها را بلافاصله شروع کند. در غیر اینصورت، آغاز استفاده از قرصهای ترکیبی تا قاعدگی بعدی به تأخیر افتاده و تا آن زمان استفاده از کاندوم پیشنهاد می شود.
•    کاربران لاینسترنول به شرط آمنوره و استفاده مرتب از لاینسترنول، بلافاصله پس از قطع لایسترنول و کاربران DMPA که دچار آمنوره هستند، اگر DMPA را در فاصله زمانی 14 ± 90 روز قبل تزریق کرده باشند و کاربران آمپول ترکیبی اگر آمپول ترکیبی را در فاصله 33-27 روز قبل تزریق کرده باشند، می توانند استفاده از قرصهای ترکیبی را آغاز نمایند.
در سایر موارد آغاز استفاده از قرص در گرو بررسی حاملگی و رد احتمال آن است.
شیوه استفاده از قرصهای ترکیبی :
قرص در ساعت خاصی از شبانه روز تا پایان بسته 21 عددی خورده می شود. باید فرد استفاده کننده از قرص را به این امر تشویق کرد که برای پرهیز از فراموشی مصرف قرص، آن را هر روزه در ساعت معینی میل کند و یا آن را با یک کار مداوم هر روزه مانند مسواک زدن، نماز خواندن و ... هماهنگ کند. مصرف بسته بعدی پس از یک فاصله هفت روزه آغاز خواهد شد.
تغییر روش از قرصها ترکیبی به روشهای دیگر :
کاربران قرص های ترکیبی، در صورت تمایل به قطع مصرف آن و استفاده از روشهای دیگر پیشگیری از بارداری، می توانند روش مورد نظر خود را مطابق دستورالعمل مربوطه شروع نمایند.
آزمایش و معاینه های لازم :
جلسه اول :
1- معاینه مراجعه کننده از نظر زردی
2- اندازه گیری فشار خون
3- اندازه گیری قد و وزن برای محاسبه BMI (نمایه توده بدنی)
4- معاینه پستان
5- آزمایش پاپ اسمیر (6-4 هفته پس از زایمان و مطابق دستورالعمل کشوری)
6- بررسی مشکلات انعقادی و چربیهای خون (در صورت سابقه ترومبوز و یا بیماریهای قلبی در بستگان درجه یک زیر 50 سال)
7- اندازه گیری تری گلیسرید : اگر تری گلیسرید متقاضی در آغاز استفاده از قرصهای ترکیبی بیش از 250 میلی گرم در 100 میلی لیتر باشد به فاصله 4-2 هفته پس از آغاز مصرف قرص ترکیبی، آزمایش مجدد انجام خواهد شد. در صورت افزایش تری گلیسرید در طی این مدت به بیش از 500 میلی گرم در 100 میلی لیتر، ادامه استفاده از قرصهای ترکیبی به دلیل احتمال ابتلای به پانکراتیت قطع می شود.
توجه 1: در صورت وجود پزشک در واحد ارایه خدمت در زمان اولین مراجعه، ویزیت پزشک همزمان با ارایه خدمت ضروری است. در صورت عدم وجود پزشک در واحد ارایه خدمت در زمان اولین مراجعه، ویزیت پزشک باید حداکثر تا سه ماه پس از اولین مراجعه انجام شود. در موارد BMI (نمایه توده بدنی) بیش از 30 مراجعه کننده در مراجعه اول، ویزیت پزشک پیش از ارایه خدمت قرص ضرورت داشته و تحویل قرص پس از آن انجام خواهد شد.
توجه 2 : انجام آزمایشهای بند 5و 6و 7 در ویزیت اول اجباری نیست. این آزمایشها باید تا حداکثر سه ماه پس از اولین ویزیت انجام شود.
مراجعه های پیگیری :
اولین بررسی پیگیری پس از 3 ماه و پس از آن هر 6 ماه یکبار تا دو سال، و از آن پس در صورت نبودن هرگونه مشکل هر ساله و به شرح زیر انجام می شود :
1- فشار خون
2- وزن (برای کنترل BMI)
3- پیگیری بروز علایم هشدار و عارضه ها و در صورت لزوم بررسی آنها
4- بررسی دقیق تر خانمهای با بیماری مزمنی که اثر قرص ترکیبی روی آن بیماریها مشخص نیست (منظور بیماریهایی است که در موارد منع مصرف قرص اشاره ای به آن نشده است مانند گواتر)
اگر هرکدام از مشکلات یاد شده وجود داشته باشد، ارجاع به متخصص مربوطه انجام می شود. بررسی سالانه قند، چربی و لیپوپروتئین برای خانمهای با شرایط زیر در مراجعه های پیگیری به طور روتین ضروری است :
•    خانمهای 35 ساله و بالاتر
•    خانمهای با سابقه بیماری قلبی یا فشار خون بالا
•    دیابتی ها
•    خانمهای باسابقه دیابت حاملگی
•    خانمهای با نمایه توده بدنی (BMI) بیشتر از 30
در صورت وجود مشکل در بررسی های یاد شده و خارج شدن بیماری از کنترل، ارجاع به سطح بالاتر انجام خواهد شد.
تذکرهای حین مصرف :
الف) فراموشی مصرف قرص های ترکیبی LD و Triphasic :
1- در صورت فراموشی خوردن یک قرص و بخاطرآوردن آن پیش از زمان مصرف قرص بعدی، به محض به یاد آوردن قرص فراموش شده، آن قرص خورده شده و خوردن بقیه قرصها طبق معمول ادامه می یابد. اگر فراموشی تا زمان خوردن قرص بعدی ادامه پیدا کند، باید دو قرص در ساعت معین خورده شود.
2- چنانچه دو قرص فراموش شود، به محض به خاطر آوردن در دو شب بعد، هرشب دو قرص خورده شده و بقیه قرصها طبق معمول ادامه یافته و تا یک هفته نیز از کاندوم استفاده می شود.
3- در صورت فراموشی سه قرص یا بیشتر در هر زمان از سیکل، خوردن بقیه قرصها (روز یک عدد) ادامه یافته و به مدت یک هفته از داشتن رابطه جنسی خودداری و یا از کاندوم استفاده می شود. مصرف بسته بعدی قرص بدون رعایت فاصله هفت روزه بین بسته ها و بلافاصله در روز بعد از پایان بسته قبلی آغاز خواهد شد. همچنین در صورت داشتن تماس جنسی در این فاصله زمانی و عدم استفاده از کاندوم، استفاده از روش پیشگیری اورژانس از بارداری توصیه می شود.
نکته : ضمن ارائه خدمت قرصهای ترکیبی پیشگیری از بارداری، کاندوم نیز به تعداد مورد نیاز به گیرنده خدمت داده می شود تا در موارد 2 و 3 از آن استفاده کند.
ب) اگر شک به حاملگی با مصرف هم زمان قرص وجود داشته باشد، باید بلافاصله مصرف آن قطع و تا اطمینان یافتن از وضعیت حاملگی، از کاندوم استفاده شود.
پ) لکه بینی بین قاعدگی ها در عرض 3-2 ماه کاهش یافته و یا اینکه برطرف می گردد. باید به یاد داشت که مصرف نامرتب قرص و استفاده از داروهای ضد صرع و ریفامپین از دلایل بروز لکه بینی است. برخی روشها برای این لکه بینی ها پیشنهاد و نیز گذشت زمان بیشتر نیز به عنوان یک راه حل مطرح گردیده است. اگر مشکل علیرغم این درمان ادامه یابد، ارجاع به متخصص زنان انجام خواهد شد. استفراغ به فاصله یک تا دو ساعت پس از مصرف قرص می تواند لکه بینی را به دنبال داشته باشد. در این موارد باید برپایه دستورالعمل مربوطه اقدام نمود.
ت) آمنوره ناشی از مصرف قرص : در صورت سابقه یک دوره آمنوره با مصرف صحیح قرص و قاعده نشدن در فاصله هفت روزه بین مصرف دو بسته، می توان بسته بعدی را پس از پایان فاصله هفت روزه آغاز نمود. ولی شروع بسته سوم مشروط به قاعده شدن پس از پایان بسته دوم است. در غیر اینصورت (دو دوره آمنوره متوالی)، باید وجود حاملگی با انجام β-HCG بررسی شود.
اگر آمنوره با مصرف نادرست قرص هم زمان گردد، آزمایش بارداری (β-HCG) انجام می شود که در صورت منفی بودن، مصرف بسته بعدی شروع شده و اگر آمنوره ادامه یابد، فرد به مراکز تخصصی ارجاع خواهد شد.
ث) استفراغ به فاصله 2-1 ساعت بعد از خوردن قرص : یک قرص (از یک بسته دیگر) خورده شده و مصرف مرتب بقیه قرصهای بسته اصلی در زمان مقرر ادامه می یابد. در صورت تداوم استفراغ و یا اسهال شدید، ضمن مصرف قرص در زمان مقرر، روش کمکی آغاز شده و استفاده از آن تا یک هفته پس از اتمام بیماری ادامه خواهد یافت.
هشدارها و چگونگی برخورد با آنها :
عوارض جدی به دنبال مصرف قرص نادر است، ولی اگر هرکدام از علامتهای زیر (که نشان دهنده یک مشکل جدی است) بروز کند، مصرف کننده فوراً به بیمارستان ارجاع می شود :
1- درد شدید در قسمت بالای شکم
2- درد قفسه سینه و یا تنگی نفس یا سرفه یا خلط خونی
3- تورم یا درد شدید در یک پا
4- مشکلات چشمی (از دست دادن یک طرفه قدرت بینایی یا کم شدن میدان دید)
5- سردرد غیر معمول (سردرد شدید و یا ضربانی و یا سردرد در یک طرف سر و سردرد با علایم اولیه مانند : تاری دید یا سفید شدن قسمتی از دید، دوره های از دست دادن قدرت بینایی، احساس سنگینی و پارستزی، سختی در صحبت کردن و علایم یک طرفه مانند ضعف) .
موارد قابل توجه در پیگیری ها و مراجعه های بعدی:
پیگیری مصرف کنندگان قرصهای پیشگیری از بارداری دارای اهمیتی ویژه است. به منظور پیگیری موارد ذیل باید به مصرف کنندگان تأکید شود :
•    در طول هفته قبل از پایان بسته، برای دریافت بسته بعدی مراجعه نمایند
•    در هر بار مراجعه برای دریافت بسته جدید باید درخصوص چگونگی مصرف، رضایت از روش، شکایتها، هشدارها و یا عوارض مصرف با دقت پرسش شود.
محدوده سنی استفاده از قرصهای ترکیبی پیشگیری از بارداری : مصرف این نوع قرصها می تواند تا 50 سالگی، با رعایت موارد مندرج در منع مصرف قرصهای ترکیبی، ادامه یابد.
آمپول ترکیبی پیشگیری از بارداری
توضیح روش :
آمپول ترکیبی یک روش هورمونی ترکیبی و تزریقی پیشگیری از بارداری است. این آمپولها دربردارنده نیم میلی لیتر ماده مؤثر (25 میلی گرم دپومدروکسی پروژسترون استات و 5 میلی گرم استرادیول سیپونات) می باشد. آمپول ترکیبی توسط کارکنان بهداشتی دوره دیده یا پزشک و در فاصله های یک ماهه تزریق می شود.
مکانیسم عمل :
1- جلوگیری از تخمک گذاری
2- تأثیر بر مخاط داخلی رحم و مهار پرولیفراسیون آندومتر
3- ایجاد اشکال در ورود اسپرم به رحم از طریق افزایش ضخامت ترشحات دهانه رحم (موکوس سرویکس)
اثربخشی : اثربخشی این روش در سال اول استفاده 8/99 درصد است
مزیت ها :
•    اثربخشی بالا
•    آسانی استفاده و آسانی قطع استفاده
•    برگشت نسبتاً سریع باروری پس از قطع روش
•    بی تأثیر بودن روی میل جنسی
•    بهبود دیسمنوره شدید
•    فاصله های استفاده نسبتاً طولانی مدت (هر 3 ماه یکبار)
•    مناسب برای افرادی که با استفاده مداوم و هر روزه از یک روش مشکل دارند (افراد فراموشکار، کوچ نشین، عقب ماندگان ذهنی و ...)
•    کاهش خونریزی قاعدگی
•    مناسب برای افراد با سابقه بارداری خارج رحمی (EP)
•    پایین بودن عوارض افزایش وزن و خونریزی نامنظم (در مقایسه با قرصهای ترکیبی)
•    پایین بودن عوارض ناشی از استروژن (در مقایسه با قرصهای ترکیبی)
•    کم نشدن اثربخشی در صورت اسهال و استفراغ (در مقایسه با قرصهای ترکیبی)
•    قابل استفاده همزمان با آنتی بیوتیک ها (بجز ریفامپین و گریزوفولوین)
•    تأثیر کم بر سیستم انعقادی
معایب :
•    پیشگیری نکردن از بیماریهای قابل انتقال از طریق تماس جنسی (STIs)
•    عدم امکان قطع روش یا تغییر آن پس از تزریق آمپول تا از بین رفتن اثر آن (اتمام دوره)
•    مناسب نبودن برای دوران شیردهی تا شش ماهگی
موارد منع مصرف مطلق :
•    شک یا اطمینان به وجود حاملگی
•    در فاصله زمانی کمتر از سه هفته پس از زایمان در زنان غیر شیرده
•    شک به وجود سرطان پستان، ابتلا و یا سابقه آن
•    هر بدخیمی مشکوک یا شناخته شده وابسته به استروژن
•    کارسینوم آندومتر
•    خونریزی های رحمی بدون علت مشخص
•    مصرف سیگار در افراد 35 ساله و بالاتر
•    بیماری فعال یا مزمن کبدی (شامل : اختلال کار واضح کبدی و یا هپاتیت ویرال، سابقه یرقان هم زمان با مصرف قرص، آدنوم یا کارسینوم کبد، سیروز کبدی، تومورهای خوش خیم و بدخیم کبد، شیستوزومیازیس با فیبروز شدید کبدی)
•    ابتلای فعلی یا سابقه ترومبوفلبیت وریدهای عمقی، اختلالات ترومبوآمبولیک و یا شرایط مستعد کننده این بیماریها
•    بیماریهای دریچه ای قلب با عوارضی مثل افزایش فشار ریوی، خطر فیبریلاسیون دهلیزی، سابقه اندوکاردیت تحت حاد باکتریال و یا مصرف داروهای ضد انعقادی
•    بیماری عروق کرونر قلب، آنژین قلبی ناپایدار (ابتلای به هر نوع دردهای جلو قلبی و پشت استرنوم)، سابقه این بیماریها یا شرایط مستعد کننده آنها
•    بیماری سیانوتیک قلبی
•    سکته مغزی
•    بیماری عروق مغزی، سابقه این بیماریها یا شرایط مستعد کننده آنها
•    دیابت با بیماریهای عروقی، رتینوپاتی، نفروپاتی یا نوروپاتی یا ابتلای بیش از بیست سال به دیابت
•    فشار خون بالا (100⁄160 میلی متر جیوه و بالاتر)
•    سردرد راجعه شامل میگرن با علایم عصبی موضعی (کاهش میدان دید چشم به طور مشابه، دیدن خطوط زیگزاگی روشن، احساس سوزن سوزن شدن در یک بازو، یک طرف صورت یا زبان)
•    میگرن بدون علایم فوکال عصبی و سن بیشتر از 35 سال
•    افزایش چربیهای خون (دیس لیپیدمی : بخصوص هیپرلیپو پروتئینمی نوع II)
•    شرایط نیازمند به بی حرکتی کامل (باید مصرف آمپول از 28 روز قبل از عمل جراحی تا پایان دوره بی حرکتی پس از عمل، قطع شود. دادن هشدار قبل و بعد از عمل جراحی بزرگ ضرورت دارد)
•    سابقه هر بیماری مرتبط با مصرف آمپول یا  قرص های ترکیبی شامل : کره، فشار خون بالا، پانکراتیت حاد، پمفیگوئید حاملگی، سندرم استیون جانسون، Thrombotic thrombocytopenic purpura، Hemolytic uremic syndrome
•    ابتلا به  Serious trauma،  cancer،  Lukemia، Vascular diseases
موارد منع مصرف نسبی :
•    فشار خون کنترل شده بین 90/140 تا 100/160 میلیمتر جیوه
•    نئوپلازی داخل اپیتلیومی (خفیف) تا شدید سرویکس
•    بیماری فعال کیسه صفرا
•    سابقه ی یرقان انسدادی در حاملگی
•    خانم های سیگاری کمتر از 35 سال
•    توده پستانی تشخیص داده نشده
•    ترومبوفلبیت سطحی
•    بیماریهای دریچه ای بدون عارضه قلب
•    مادران شیردهی که از زایمان آنها کمتر از 6 ماه می گذرد
•    میگرن بدون علایم عصبی
•    دیابت بدون درگیری عروقی
•    افسردگی بسیار شدید
•    مصرف دارو برای اپی لپسی (بجز والپروئیک اسید)
•    مصرف ریفامپین یا گریزوفولوین
•    بیماری سلول داسی شکل
زمان شروع استفاده از آمپول ترکیبی پیشگیری از بارداری :
1- در دوران قاعدگی : اولین تزریق (شروع استفاده از روش) در یکی از پنج روز اول قاعدگی انجام می شود.
2- غیر از دوران قاعدگی : استفاده از آمپولهای ترکیبی پیشگیری از بارداری را در هر زمان که اطمینان از باردار نبودن وجود داشته باشد می توان آغاز کرد. باید توجه داشت تا ایجاد تأثیر پیشگیری از بارداری اولین آمپول، باید هفت روز از کاندوم استفاده شود.
3- پس از زایمان :
•    اگر مادر پس از زایمان به فرزند خود شیر ندهد، می تواند مصرف این روش را در فاصله روزهای 28-21 پس از زایمان آغاز کند.
•    اگر مادر پس از زایمان به فرزند خود شیر دهد و در استفاده از آمپول اصرار داشته باشد، ضمن تأکید بر منع مصرف نسبی تا شش ماهگی، اگر هنوز خونریزی قاعدگی رخ نداده باشد، می تواند تزریق آمپول را پس از انجام β-HCGآغاز کند.
4- پس از سقط : مصرف این آمپول را می توان در 5 روز اول بلافاصله پس از سقط سه ماهه اول یا دوم شروع کرد. در این موارد نیازی به استفاده از روش پشتیبان نیست. شروع استفاده از آمپول در فاصله بیش از 5 روز از سقط سه ماهه اول یا دوم مانند بند 2 خواهد بود.
5- تغییر روش :
•    در صورت تغییر روش از قرص به آمپول های ترکیبی، فاصله هفت روزه بین دو بسته قرص، بهترین زمان برای تزریق است. در این فاصله زمانی نیازی به استفاده از کاندوم نیست.
•    در صورت تغییر روش از آمپولهای سه ماهه به آمپول ترکیبی یک ماهه، باید آمپول ترکیبی در زمان تزریق بعدی آمپول سه ماهه تزریق شود.
•    در صورت تمایل به تغییر روش از IUD به آمپول ترکیبی در 5 روز اول قاعدگی، باید آمپول را تزریق نموده و داوطلب را بلافاصله برای خارج نمودن IUD ارجاع داد. در زمان های به جز پنج روز اول قاعدگی، آمپول را تزریق نموده و داوطلب در دوره بعدی قاعدگی برای خارج نمودن IUD ارجاع داده شود.
عوارض شایع :
عوارض شایع معمولاً در ماههای اول مصرف بروز نموده و در عرض 3-2 ماه کاهش یافته و یا از بین می رود. این عوارض عبارتند از :
1- سردرد و سرگیجه
2- حساسیت پستانها
3- افزایش وزن خفیف
4- آکنه
5- افزایش بروز افسردگی و اضطراب
6- کاهش  چربیهای مفید خون(( HDL و کم شدن نسبت HDL به LDL (چربیهای مضر خون)
7- کم شدن مقدار و تعداد روزهای خونریزی قاعدگی
عوارض نا شایع :
1- خونریزی نامنظم رحمی
2- آمنوره
نحوه برخورد با عوارض :
1- در صورت بروز سردردهای خفیف ناشی از تزریق آمپول، می توان از مسکن های معمولی مانند آسپیرین (650-325 میلی گرم)، ایبوپروفن (400-200 میلی گرم) یا استامینوفن (1000/325 میلی گرم) استفاده کرد. در صورت برطرف نشدن مشکل، فرد ارجاع خواهد شد.
2- حساسیت پستانها معمولاً با رعایت توصیه های بهداشتی : استفاده از پستان بندهای محکم و مسکن های معمولی، استفاده از کمپرس سرد یا گرم و استفاده از مسکن های معمولی مانند آسپیرین (650-325 میلی گرم)، ایبوپروفن (400-200 میلی گرم) یا استامینوفن (1000-325 میلی گرم) رفع می گردد. بدیهی است که در صورت برطرف نشدن مشکل، فرد ارجاع خواهد شد.
3- افزایش وزن به دلیل تجمع مایعات در بدن در پی اثر پروژسترون و افزایش اشتها و به دنبال آن افزایش مصرف مواد غذایی است. افزایش وزن با انجام ورزش منظم و رعایت رژیم غذایی برطرف خواهد شد.
4- آکنه : تغییر رژیم غذایی (کاهش میزان چربی مصرفی خصوصاً تنقلات چرب و افزایش مصرف میوه و سبزی تازه) و تمیز نگه داشتن پوست برطرف می شود.
5- تغییرات خلق و خوی (افسردگی) : با ادامه استفاده از آمپول، رفع می گردد. در غیر اینصورت و در صورت گذشت زمانی بیشتر از 3 ماه، ارجاع به پزشک ضروری است.
6- خونریزی نامنظم رحمی : شایع نیست و معمولاً در عرض 3-2 ماه اول استفاده از آمپول برطرف شده و حداکثر پس از یکسال منظم می شود. برای رفع کوتاه مدت این مشکل می توان استفاده روزانه 800 میلی گرم ایبوپروفن را در سه وعده و به مدت پنج روز توصیه کرد. می توان از سایر داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی نیز استفاده کرد. در صورت ادامه پیدا کردن خونریزی نامرتب رحمی، علیرغم گذشت سه ماه زمان از استفاده از آمپول، یا شروع شدن خونریزی نامرتب پس از چند ماه استفاده از این آمپولها، فرد باید به متخصص زنان ارجاع شود.
7- خونریزی شدید و طولانی رحمی : معمولاً در عرض 3-2 ماه اول استفاده از آمپول ترکیبی برطرف می شود. برای رفع کوتاه مدت این مشکل می توان استفاده روزانه 800 میلی گرم ایبوپروفن  را در سه وعده و به مدت 5 روز توصیه کرد. می توان از سایر داروهای ضد التهابی غیر استروییدی نیز استفاده کرد. استفاده از این داروها با شروع خونریزی شدید آغاز می شود. در صورت ادامه پیداکردن خونریزی شدید یا طولانی، یا شروع شدن خونریزی شدید یا طولانی پس از چند ماه استفاده از این آمپول ها با خونریزی قاعدگی عادی یا آمنوره، فرد باید به متخصص زنان ارجاع شود.
8- آمنوره : شایع نیست. در صورت وقوع باید آزمایش حاملگی انجام شود. در صورتی که آمنوره از عوارض مصرف دارو باشد باید آموزش و مشاوره لازم به گیرنده خدمت داده و در صورت عدم موافقت وی روش را عوض کرد. خونریزی رحمی 80% زنانی که با مصرف DMPA دچار آمنوره شده اند، با تغییر روش به آمپول یک ماهه شروع می گردد.
توجه : اگر استفاده کنندگان آمپول یک ماهه به دلیل عوارض، خواهان قطع مصرف و استفاده از روشهای دیگر پیشگیری از بارداری باشند، می توانند روش مورد نظر خود را مطابق دستورالعمل مربوطه شروع نمایند.

هشدارها و چگونگی برخورد با آنها :
در صورت بروز هرکدام از علامتهای زیر (که نشان دهنده یک مشکل جدی است)، مصرف کننده فوراً به بیمارستان ارجاع می شود :
1- درد شدید در قسمت بالای شکم
2- درد قفسه سینه و یا تنگی نفس یا سرفه یا خلط خونی
3- تورم یا درد شدید در یک پا
4- مشکلات چشمی (تاری دید، دوبینی و از دست دادن قدرت دید)
5- سردرد غیر معمول (سردرد شدید و یا ضربانی و یا سردرد در یک طرف سر)
آزمایشها و معاینه های لازم :
مراجعه اول :
1- معاینه مراجعه کننده از نظر زردی
2- اندازه گیری فشار خون
3- اندازه گیری قد و وزن برای محاسبه BMI (نمایه توده بدنی)
4- معاینه پستان
5- آزمایش پاپ اسمیر (6-4 هفته پس از زایمان و مطابق دستورالعمل کشوری)
6- بررسی مشکلات انعقادی و چربیهای خون (در صورت سابقه ترومبوز و یا بیماریهای قلبی در بستگان درجه یک زیر 50 سال)
7- اندازه گیری تری گلیسرید : اگر تری گلیسرید متقاضی در آغاز استفاده از آمپولهای ترکیبی بیش از 250 میلی گرم در 100 میلی لیتر باشد، به فاصله 4-2 هفته پس از تزریق آمپول ترکیبی، آزمایش مجدد انجام خواهد شد. در صورت افزایش تری گلیسرید در طی این مدت به بیش از 500 میلی گرم در 100 میلی لیتر، ادامه استفاده از آمپولهای ترکیبی به دلیل احتمال ابتلای به پانکراتیت قطع می شود.
توجه 1: در صورت وجود پزشک در واحد ارایه خدمت در زمان اولین مراجعه، ویزیت پزشک همزمان با ارایه خدمت ضروری است. در صورت عدم وجود پزشک در واحد ارایه خدمت در زمان اولین مراجعه، ویزیت پزشک باید حداکثر تا سه ماه پس از اولین مراجعه انجام شود. در موارد BMI (نمایه توده بدنی) بیش از 30 مراجعه کننده در مراجعه اول، ویزیت پزشک پیش از تزریق آمپول ضرورت داشته و تزریق آمپول پس از آن انجام خواهد شد.
توجه 2 : انجام آزمایشهای بند 5و 6و 7 در ویزیت اول اجباری نیست. این آزمایشها باید تا حداکثر سه ماه پس از اولین تزریق انجام شود.
مراجعه های بعدی :
اولین بررسی پیگیری پس از 3 ماه و سپس هر 6 ماه یکبار تا دو سال، و از آن پس در صورت نبودن هرگونه مشکل هر ساله و به شرح زیر انجام می شود :
1- اندازه گیری فشار خون
2- اندازه گیری وزن
3- پیگیری بروز علایم هشدار و عارضه ها و در صورت لزوم بررسی آنها
4- بررسی دقیق تر خانمهای با بیماری مزمنی که اثر آمپول روی آن بیماریها مشخص نیست (بیماریهایی که در موارد منع مصرف قرص اشاره ای به آن نشده است)
اگر هرکدام از مشکلات یاد شده وجود داشته باشد، باید به متخصص مربوطه ارجاع شود.
بررسی سالانه قند، چربی و لیپوپروتئین برای خانمهای زیر در مراجعه های پیگیری انجام می شود :
•    خانمهای 35 ساله و بالاتر
•    خانمهای با سابقه بیماری قلبی یا فشار خون بالا
•    دیابتی ها
•    خانمهای باسابقه دیابت حاملگی
•    خانمهای چاق
در هر مراجعه برای تزریق بعدی، باید درخصوص رضایت از روش، شکایت ها، هشدارها و یا عوارض مصرف با دقت پرسش شود.
تذکرات هنگام مصرف :
1- تزریق آمپول ترکیبی باید هر 30 روز انجام شود. اگر متقاضی در فاصله زمانی تا 3 روز یا دیرتر از موعد مقرر مراجعه نماید، می توان ضمن تأکید بر لزوم رعایت زمان تعیین شده، آمپولهای ترکیبی را تزریق کرد. شایان ذکر است که فاصله بین تزریق ها نباید بیشتر از 33 روز باشد.
2- پیش از کشیدن آمپول به داخل سرنگ، باید آمپول یا ویال را به آرامی تکان داد. در صورت سرد بودن آمپول یا ویال، باید پیش از تزریق آن را با دمای بدن هماهنگ نمود. مالش آمپول یا ویال بین دستها به این کار کمک می کند.
3- تزریق آمپول های ترکیبی عضلانی (بالای بازو یا قسمت فوقانی خارجی باسن) و عمیق (با استفاده از سر سوزن بلند) است. محل تزریق نباید ماساژ داده شود.
4- در صورت تأخیر برای تزریق بعدی (بیش از 33 روز)، انجام تزریق با اطمینان پیدا کردن از نداشتن تماس جنسی (پس از فاصله 33 روز تا زمان مراجعه) و یا اطمینان از باردار نبودن فرد مقدور خواهد بود. در غیر اینصورت بایدفرد از نظر حاملگی بررسی و تا تزریق بعدی از یک روش کمکی دیگر استفاده کند.
برگشت باروری پس از قطع روش:
در اغلب موارد بازگشت تخمک گذاری 3-2 ماه پس از آخرین تزریق رخ می دهد.

قرص پیشگیری از بارداری دوران شیردهی

توضیح روش :
لاینسترنول، قرص خوراکی پیشگیری از بارداری بوده که فقط مادران شیرده تا 6 ماه پس از زایمان می توانند ازآن برای پیشگیری از بارداری استفاده کنند. این قرص باید هر روز در ساعت معینی خورده شود. خدمت این قرص توسط کارکنان بهداشتی تعلیم دیده ارایه می شود.

مکانیسم عمل :
1- دشوار نمودن رسیدن اسپرم به رحم به دلیل افزایش غلظت ترشحات دهانه رحم
2- جلوگیری از تخمک گذاری ماهانه (در نیمی از استفاده کننده ها)
3- تأثیر بر مخاط داخلی رحم (اندومتر)
اثربخشی :
اثربخشی این قرص هم زمان با شیردهی به کودک کمتر از شش ماه 99% است
مزیت ها :
•    نداشتن اثر منفی بر کمیت و کیفیت شیرمادر
•    افزایش مدت زمان شیردهی
•    بازگشت باروری بلافاصله پس از قطع قرص
•    قابل استفاده در مادران شیرده با فرزند کوچکتر از 6 ماه
•    نداشتن فاصله هفت روزه بین بسته ها و کم شدن احتمال مصرف نادرست
•    عدم نیاز به قطع روش قبل از عمل جراحی
عیب ها :
•    قرص ها باید همه روزه، رأس ساعتی معین خورده شوند، در غیر اینصورت (به ویژه در مادران شیردهی که قاعدگی آنها بازگشته است)، احتمال شکست روش افزایش می یابد
•    تأثیر کمتر در پیشگیری از بارداری خارج رحمی در مقایسه با بارداری داخل رحمی
•    نامنظم شدن قاعدگی ها
عارضه شایع و چگونگی برخورد با آن :
خونریزی نامرتب رحمی : این عارضه معمولاً در ماههای اول مصرف دیده شده و 2 تا 3 ماه پس از آغاز مصرف از بین رفته و یا کاهش می یابد. در صورت تداوم خونریزی نامرتب و یا نارضایتی فرد، برای قطع خونریزی تا 5 روز، کپسول مفنامیک اسید (250 میلی گرمی)، روز سه بار و در هر بار دو کپسول و روزی یک قرص آهن تجویز می گردد. هرگونه اقدام پس از سه ماه توسط متخصص انجام خواهد شد.
عوارض غیرشایع و چگونگی برخورد با آن :
این عارضه ها ممکن است به ندرت مشاهده شود. اگر شک به بروز هر کدام از این عارضه ها وجود داشته باشد، ارجاع به سطح بالاتر (مطابق شرح زیر) ضرورت خواهد یافت. این عارضه ها عبارت هستند از :
1- کیست های تخمدانی : ارجاع به متخصص زنان
2- حاملگی خارج از رحم (EP) : در صورت هرگونه شک ارجاع به متخصص زنان
3- خونریزی شدید : تا پنج روز، روزی سه نوبت و در هر نوبت دو عدد کپسول مفنامیک اسید (250 میلی گرمی) و نیز یک قرص آهن تجویز می گردد. اگر خونریزی علیرغم درمان یاد شده ادامه یابد، ارجاع به متخصص زنان ضروری است.
4- سردرد : در صورت بروز سردردهای شدید (میگرن، سردردهای همراه با تاری دید) و یا سردردهای طولانی مدت و مزاحم، باید فرد را به متخصص داخلی یا اعصاب ارجاع داد.
5- حساس شدن پستانها : حساس شدن پستانها با رعایت توصیه های بهداشتی مانند استفاده از پستان بندهای محکم، مسکنهای معمولی و کمپرس سرد یا گرم رفع می گردد. در غیر اینصورت باید فرد را به ماما و در صورت نیاز به متخصص زنان ارجاع نمود.
موارد منع مصرف مطلق :
•    خونریزی غیر طبیعی رحمی
•    اختلالات مزمن یا حاد کبدی (تومور، هپاتیت و ...)
•    سابقه و  ابتلا به سرطان پستان
•    ابتلای فعلی به ترومبوز وریدهای عمقی، آمبولی
موارد منع مصرف نسبی :
•    وزن بیشتر از 70 کیلوگرم
•    سابقه کلستاز بارداری
•    فشار خون بالا (100/160 میلی متر جیوه و بالاتر)
•    مصرف هم زمان داروهای ضد تشنج و ریفامپین و احتمالاً گریزوفولوین
•    سابقه حاملگی خارج رحمی (EP)
زمان شروع و استفاده از لاینسترنول :
1- شروع نشدن قاعدگی ها : در صورت قاعده نشدن مادر شیرده و تغذیه انحصاری شیرخوار با شیر مادر، مصرف قرص 6 هفته پس از زایمان آغاز خواهد شد.
2- شروع شدن قاعدگی ها : در صورت بازگشت قاعدگی و یا تغذیه انحصاری با شیر مادر، مصرف قرص باید در 5 روز اول قاعدگی و ترجیحاً روز اول شروع شود.
3- تغییر از سایر روشها : اگر مادر شیردهی از سایر روشهای مدرن پیشگیری از بارداری استفاده نموده و خواهان تغییر آن و استفاده از لاینسترنول باشد، اگر کمتر از 6 ماه از زمان زایمان وی گذشته باشد، باید مطابق شرح زیر استفاده از لاینسترنول را آغاز کند :
•    اگر مادر شیرده از قرصهای ترکیبی پیشگیری از بارداری استفاده کرده باشد، می تواند بلافاصله خوردن قرص پروژسترونی را آغاز کند. در این حالت نیازی به استفاده از کاندوم نخواهد بود.
•    اگر مادر شیرده از آمپولهای سه ماهه پیشگیری از بارداری استفاده کرده باشد، در زمان تزریق دوز بعدی یا حداکثر یک هفته بعد از آن می تواند خوردن قرص پروژسترونی را شروع کند. در این حالت نیز نیازی به استفاده از روش پشتیبان نیست. بدیهی است در صورت تأخیر بیشتر از یک هفته از زمان تزریق دوز بعدی آمپول، نیاز به یک هفته استفاده از کاندوم خواهد بود.
•    در صورت استفاده از روش های کاندوم و آی یو دی باید در پنج روز اول قاعدگی و ترجیحاً روز اول استفاده از لاینسترنول آغاز شود، در غیر اینصورت باید به مدت یک هفته از کاندوم استفاده کرد.
•    در صورت تمایل مادر شیرده دارای فرزند کوچکتر از شش ماه به استفاده از لاینسترنول و نداشتن هیچکدام از شرایط یاد شده، باید بررسی بارداری با –HCG β انجام شود و ارایه خدمت لاینسترنول بر آن اساس صورت گیرد.
چگونگی استفاده از لاینسترنول :
هر بلیستر لاینسترنول، 28 قرص دارد که باید هر شب یک عدد از آن راس ساعت معینی خورده شود. باید فرد استفاده کننده از لاینسترنول را تشویق کرد که خوردن قرص را با یک کار مداوم هر روزه مانند مسواک زدن، نماز خواندن و ... هماهنگ نماید. شروع مصرف بسته بعدی قرص، بلافاصله پس از پایان بسته قبلی است. دقت شود : بین مصرف دو بسته قرص نباید هیچ فاصله زمانی وجود داشته باشد.
فراموشی مصرف لاینسترنول :
1- فراموشی مصرف یک قرص تا 3 ساعت مسأله ای نبوده و ضمن خوردن قرص فراموش شده (تا 3 ساعت)، آموزش و تأکید برای خوردن قرصهای بعدی در ساعت مقرر لازم است.
2- در صورتی که مصرف یک قرص بیش از 3 ساعت به تأخیر افتد و با خوردن یک قرص تا نوبت بعدی فراموش شود، هر زمان که به یاد آید، قرص فراموش شده خورده شده و قرص نوبت بعدی نیز در زمان تعیین شده خورده خواهد شد. ضمناً تا 2 روز هم از کاندوم استفاده شود.
3- در صورتی که مصرف 2 قرص (2 روز متوالی) فراموش شود باید به محض به یاد آوردن، قرصهای فراموش شده یکجا خورده شده و بقیه قرصها ادامه یافته و تا 7 روز از کاندوم استفاده شود. در صورت قاعده نشدن در مدت 6-4 هفته پس از فراموشی، بررسی بارداری لازم است. در صورت داشتن نزدیکی محافظت نشده در این دو روز از EC ( روش اور‍ژانس پیشگیری از بارداری ) استفاده شود. در صورت استفاده از EC، پس از گذشت سه هفته باید بررسی های لازم برای تعیین وضعیت بارداری انجام شود.
4- در صورت فراموشی سه قرص متوالی و بیشتر و داشتن نزدیکی محافظت نشده در عرض 120 ساعت گذشته، تجویز EC و مشاوره برای انتخاب روش مناسب دیگر صورت گیرد. در صورتی که از نزدیکی محافظت نشده در زمان عدم مصرف قرص، بیش از 120 ساعت می گذرد، آزمایش بارداری (–HCG β) ضروری است. شایان ذکر است که تا مشخص شدن جواب آزمایش (–HCG β) فرد باید از کاندوم استفاده نماید. 
آزمایش و معاینه های لازم :
1- اندازه گیری و ثبت فشار خون
2- پاپ اسمیر (با توجه به دستورالعمل کشوری)
3- اندازه گیری وزن
4- معاینه لازم حسب مورد در صورت وجود هرگونه نکته خاص در شرح حال
هشدارها و چگونگی برخورد با آنها :
اگر هر کدام از علایم زیر بروز نماید، مراجعه به متخصص مربوطه یا بیمارستان ضروری است :
•    سردرد شدید (میگرن، سردردهای همراه با تاری دید)
•    درد شدید قفسه سینه پس از شروع مصرف لاینسترنول
•    خونریزی نامرتب رحمی و یا هرخونریزی بدون دلیلی که احتمال بیماری زمینه ای و یا حاملگی را مطرح نماید
•    زردی پوست و چشم
•    درد شدید شکمی که بخصوص در قسمت پایین شکم و لگن (احتمال EP و پارگی کیست تخمدان) بروز نماید
موارد قابل توجه در پیگیری ها و مراجعه های بعدی :
•    با توجه به اینکه استفاده ازاین روش حداکثر تا شش ماهگی کودک (و همزمان باشیردهی)، مجازاست پیگیری و بررسیهای لازم در فاصله های زمانی سه ماهه انجام می شود. در این بررسی ها وزن و فشار خون اندازه گیری خواهد شد. در صورت بروز هرگونه مشکل براساس لیست موارد منع مصرف نسبی، توصیه های لازم به گیرنده خدمت برای تغییر روش در صورت افزایش وزن و یا ارجاع به سطح بالاتر برای بررسی و کنترل فشار خون صورت خواهد گرفت. شایان ذکر است که استفاده از قرصهای پروژسترونی خوراکی پیشگیری از بارداری هیچ افزایشی در فشار خونهای سیستولیک و دیاستولیک یا بروز بیماری فشار خون ایجاد نمی کند.
•    در صورت نبودن عارضه برای مصرف کننده و داشتن موجودی کافی در محل ارایه خدمت، می توان چند بسته قرص در اختیار متقاضی قرار داد.
•    گیرنده خدمت باید اطمینان داشته باشد که می تواند در هر زمانی که مایل است برای دریافت کمک، راهنمایی و یاتغییر روش مراجعه کند.
•    آگاهی و توانایی مصرف کننده در شناختن علایم هشدار به گونه ای که در صورت رویارویی با هریک از آنها به بیمارستان و یا نزدیک ترین مرکز بهداشتی درمانی مراجعه نماید.
•    سوال درباره رضایت مصرف کننده از روش، طریقه مصرف و یا مشکلات احتمالی در هر بار مراجعه
•    ارجاع به سطح بالاتر در صورت نیاز

آمپول دپومدروکسی پروژسترون استات

توضیح روش :
DMPA ، یک روش تزریقی پیشگیری از بارداری است. آمپول DMPA حاوی ماده موثره دپومدروکسی پروژسترون استات بوده و سه ماه از بارداری پیشگیری می نماید. ارائه خدمت این روش توسط کارکنان بهداشتی دوره دیده، صورت می گیرد.
مکانیسم عمل:
1- جلوگیری از تخمک گذاری
2- دشوار نمودن رسیدن اسپرم به رحم از طریق افزایش غلظت ترشحات دهانه رحم
3- تاثیر بر مخاط داخلی رحم ( اندومتر )
اثر بخشی:
اثر بخشی این روش در سال اول استفاده بیش از 7/99% است.
مزیت ها:
•    اثر بخشی بالا
•    آسانی استفاده
•    فاصله های استفاده نسبتا طولانی مدت (هر 3 ماه یک بار)
•    مناسب برای افرادی که با استفاده مداوم و هر روزه، از یک روش مشکل دارند (افراد فراموشکار، کوچ نشین، عقب ماندگان ذهنی و ...)
•    قابل استفاده در آنمی سیکل سل (کم خونی داسی شکل )
•    کاهش ابتلا به سرطانهای اندومتر و تخمدان، بیماری های التهابی لگن (PID)، کم خونی، فیبروم رحم، اندومتریوز، حاملگی خارج از رحم (به خاطر جلوگیری از تخمک گذاری)، کاندیدیازیس واژن (به دلیل تغییر فلور واژن)، سندرم قبل از قاعدگی (PMS)، درد زمان قاعدگی و میتل اشمرز
•    افزایش ندادن عوارض استروژنی (بدلیل نداشتن استروژن)
•    مناسب برای افراد مبتلا به دیابت و بیماری تیرویید
•    مناسب برای افراد مبتلا به بیماری تیرویید
•    قابل استفاده از سن 16 سالگی
•    قابل استفاده در دوران شیردهی
•    افزایش شیر مادر
•    تداخل نداشتن با تماس جنسی
•    عدم نیاز به قطع مصرف قبل از اعمال بزرگ جراحی
•    مناسب برای بیماران تشنجی (بجز بیمارانی که داروهایی مانند کاربامازپین و فنی تویین استفاده می کنند)
عیب ها:
•    تأخیر در بازگشت باروری
•    لزوم تزریق در فاصله های زمانی سه ماهه
•    عدم پیشگیری از بیماری های مقاربتی از جمله ایدز
•    احتمال افزایش وزن
•    اختلالات خونریزی قاعدگی : آمنوره، لکه بینی و خونریزی نامرتب
•    احتمال بروز تغییرات خلقی
عوارض شایع و چگونگی برخورد با آنها:
1- اختلالات قاعدگی (لکه بینی، آمنوره و خونریزی نامرتب): خونریزی نامرتب رحمی معمولاً در ماههای اول مصرف دیده شده و در عرض 2-3 ماه اول از بین رفته و یا کاهش می یابد (شایان ذکر است که رفع این عارضه گاه نیازمند زمانی معـادل 6-12 ماه خواهد بود). در صورت تداوم خونریزی نامرتب رحمی، باید فرد را برای بررسی بیشتر به متخصص زنان معرفی نمود.
اگر دلیل خونریزی تزریق DMPA باشد، کپسول مفنامیک اسید (250 میلی گرمی) روزی سه بار و در هر بار دو عدد، تا 5 روز تجویز می گردد. در صورت بهبود نیافتن و یا وقوع خونریزی به هر دلیل دیگر (بجز تزریق DMPA) ارجاع به متخصص زنان ضرورت دارد.
اگر آمنوره از ابتدای تزریق آمپول ایجاد شود، نیاز به درمان نداشته و صرفاً باید به فرد اطمینان خاطر داده شود. بررسی بارداری در مواردی که فرد پس از تزریق آمپول، خویریزی قاعدگی منظم داشته و بعداً دچار آمنوره شده باشد، لازم است.
2- افزایش وزن: افزایش وزن بیشتر به دلیل آثار هورمون پروژسترون، افزایش اشتها و مصرف بیشتر مواد غذایی و ایجاد اثر آنابولیک بوده و معمولاً تا دو کیلوگرم در سال اول استفاده از DMPA گزارش شده است. این افزایش وزن با احتباس مایعات همراه نیست. در بررسی افزایش وزن باید سایر عوامل افزایش وزن را درنظر گرفت. مشکل افزایش وزن با رعایت رژیم غذایی و ورزش قابل رفع است.
3- حساس شدن پستانها : با استفاده از پستان بندهای مناسب و مسکن های معمولی برطرف می گردد. در غیر اینصورت ارجاع به ماما و در صورت نیاز ارجاع به متخصص زنان ضروری است.
عوارض غیر شایع و چگونگی برخورد با آنها:
این عارضه ها ممکن است هرگز مشاهده نشده و یا خیلی به ندرت مشاهده شود. اگر این عارضه ها مشاهده شود، ارجاع ضروری است. عارضه های غیر شایع DMPA عبارت هستند از:
1- تغییر خلق (بی خوابی و افسردگی): ارجاع به روانپزشک
2- سردرد و گیجی: ارجاع به متخصص زنان
3- نفخ شکم: ارجاع به پزشک مرکز
4- کاهش میل جنسی: ارجاع به روانپزشک
5- تاخیر در برگشت باروری: ارجاع به متخصص زنان
6- حساسیت : این عارضه بسیار نادر است. توصیه شود که استفاده کنندگان از DMPA بلافاصله پس از تزریق واحد ارایه خدمت را ترک نکنند و در صورت بروز علایمی که می تواند نشان دهنده حساسیت باشد، مانند احساس خارش در محل تزریق، این علایم را گزارش کنند. در صورت بروز حساسیت به DMPA، اقدام لازم متناسب با شدت حساسیت ایجاد شده انجام خواهد شد.
موارد منع مصرف مطلق:
•    بارداری
•    سرطان پستان
•    خونریزی واژینال بدون علت مشخص
•    اختلالات شدید انعقادی
•    سابقه تومور (آدنوم) کبدی ناشی از مصرف هورمونهای استرویید جنسی
•    ترومبوآمبولی فعلی
•    سابقه سکته مغزی
•    فشار خون کنترل نشده
موارد منع مصرف نسبی:
•    بیماری کبدی
•    سابقه و بیماری فعلی قلبی عروقی شدید
•    وجود عوامل متعدد ابتلای به بیماری های قلبی و عروقی (سیگاری بودن، دیابت، فشار خون بالا و سن بالای 45 سال)
•    تمایل به برگشت سریع باروری
•    مشکلات مرتبط با تزریق (ترس، ...)
•    چاقی (نمایه توده بدنی بیشتر از 30)
•    افسردگی شدید
•    فشار خون کنترل شده
•    دیابت با ضایعه عروقی و یا ابتلای به دیابت به مدت 20 سال یا بیشتر از آن
•    سابقه مول
•    سن کمتر از 16 سال
زمان شروع استفاه از DMPA:
1- در زمان قاعدگی:
•    اولین تزریق (شروع استفاده از روش) در یکی از پنج روز اول قاعدگی انجام و تا یک هفته نیز از کاندوم استفاده می شود.
2- مادران غیر شیرده:
•    پس از زایمان: اولین ترزیق DMPA تا 3 هفته پس از آن امکان پذیر بوده و نیازی به برگشت قاعدگی نیست.
•    پس از سقط: اگر متقاضی خدمت، DMPA را به عنوان روش پیشگیری از بارداری انتخاب کند، استفاده از آن تا 5 روز بعد از سقط سه ماهه اول یا دوم امکان پذیر است. تزریق DMPA پس از این فاصله زمانی (5 روز) منوط به دریافت پاسخ منفی تست بارداری B-hcG از آزمایشگاه و رعایت سایر شرایط خواهد بود.
3- مادران شیرده:
•    در صورت قاعده نشدن و تغذیه انحصاری شیرخوار با شیر مادر و انتخاب DMPA بعنوان روش پیشگیری از بارداری، مصرف DMPA باید 6 هفته پس از زایمان آغاز گردد.
•    در صورت قاعده شدن، تزریق باید در یکی از پنج روز اول قاعدگی انجام شده و تا یک هفته نیز از کاندوم استفاده شود.
•    به دنبال قطع یک روش: اگر فرد در پنج روز اول دوران قاعدگی مراجعه کند، می توان بلافاصله DMPA را تزریق و یک هفته نیز از کاندوم استفاده کرد، در غیر این صورت تا فرا رسیدن دوره قاعدگی بعدی (برای تزریق DMPA) کاندوم در اختیار فرد قرار داده شود.
چگونگی استفاده از DMPA :
1- یک آمپول 150 میلی گرمی DMPA هر 3 ماه یک بار تزریق می گردد. اگر متقاضی در محدوده فاصله زمانی 2 هفته زودتر و یا 2 هفته دیرتر از موعد مقرر مراجعه نماید، می توان ضمن تاکید بر لزوم رعایت زمان تعیین شده ، DMPA را تزریق کرد.
2- قبل از تزریق و برای بوجود آوردن سوسپانسیون یکنواخت، باید ویال یا آمپول را به شدت تکان داد.
3- تزریق DMPA عضلانی (بالای عضله بازو یا باسن) و عمیق (با استفاده از سرسوزن بلند) است. محل تزریق نباید ماساژ داده شود.
آزمایش ها و معاینه های لازم:
1- اندازه گیری و ثبت وزن در هر مراجعه
2- اندازه گیری و ثبت فشار خون (فشار خون کنترل شده از موارد منع مصرف نسبی است. در پیگیریها به تغییر فشار خون سالانه اندازه گیری و به تغییر فشار خون دقت شود)
3- انجام پاپ اسمیر (براساس دستورالعمل کشوری)
4- اندازه گیری لیپوپروفایل (یکبار)، اگر LDL متقاضی از 200 میلی گرم در دسی لیتر بیشتر بوده و دو فاکتور خطر عروقی و یا اختلالات نادر لیپیدی مثل افزایش کلسترول فامیلی خون(FAMILIAL HYPER CHOLESTROLEMIA) وجود داشته باشد، آغاز استفاه از روش توصیه نمی شود.
5- کنترل سالانه لیپیدهای سرم
توجه 1: در صورت وجود پزشک در واحد ارایه خدمت در زمان اولین مراجعه، ویزیت پزشک همزمان با ارایه خدمت ضروری است. اگر انجام معاینه های فوق در اولین مراجعه ممکن نباشد، می توان اولین نوبت آمپول را تزریق کرد. پرسنل بهداشتی درمانی آموزش دیده قادر به انجام اولین تزریق بوده و باید به خاطر داشت که انجام معاینه های یاد شده حداکثر تا سه ماه پس از تزریق اول ضرورت دارد.
توجه 2: انجام آزمایشهای بند 3و 4و 5 در ویزیت اول اجباری نیست. این آزمایشها باید تا حداکثر سه ماه پس از اولین ویزیت و براساس دستورالعمل ها انجام شود.
هشدارها و چگونگی برخورد با آنها:
بروز هر یک از علائم زیر نشان دهنده ضرورت مراجعه به پزشک است.
1- افزایش فشار خون در حدی که نیازمند درمان باشد(فشار خون 100/160 میلی متر جیوه و بیشتر از آن)
2- زردی چشم و پوست
3- سردرد شدید همراه با تاری دید
4- خونریزی شدید
5- خونریزی طولانی (در هنگام قاعدگی یا جز آن)
6- تاخیر قاعدگی (در فردی که حین استفاده از DMPA قاعدگی مرتب داشته است)
•    شایان ذکر است که موارد 4-1 نیازمند ارجاع فوری و موارد 6-5 از مصادیق ارجاع غیرفوری است.
موارد قابل توجه در پیگیری ها و مراجعه های بعدی:
•    در صورت تأخیر بیش از 2 هفته برای تزریق بعدی و وجود قاعدگی ماهیانه در طول استفاده از این روش، بررسی احتمال بارداری و تذکر به استفاده از یک روش دیگر (مانند کاندوم) تا قاعدگی بعدی ضروری است. در صورت وجود آمنوره به دلیل تزریق آمپول و تاخیر بیش از 2 هفته، تزریق بعدی پس از دریافت پاسخ منفی آزمایش B-hcG، انجام خواهد شد.
•    در موارد قطع قاعدگی (آمنوره) در استفاده کنندگان از روش، اطمینان دادن به فرد در ارتباط با عادی و بی خطر بودن این مسئله (قطع خونریزی ماهانه- آمنوره) و اینکه این حالت در اغلب استفاده کنندگان از DMPA در طول زمان اتفاق می افتد، ضروری است. هیچ دلیلی برای قطع استفاده از DMPA به دلیل تداوم آمنوره وجود ندارد. همچنین فرد باید مطمئن شود که قطع قاعدگی برای فرد آزاردهنده باشد، باید نسبت به تغییر روش پیشگیری از بارداری اقدام کرد.
•    در صورت بروز لکه بینی یا خونریزی بین دوره های قاعدگی، باید گیرنده خدمت از عادی، شایع و بی خطر بودن این عارضه اطمینان داشته باشد. اگر خونریزی ادامه پیدا کند، گیرنده خدمت باید به مراکز مربوطه ارجاع شود (بخش برخورد با عوارض شایع).
•    خونریزی قاعدگی شدید یا طولانی (مقدار خونریزی یا مدت آن دو برابر معمول باشد) نادر، اما مهم بوده و نیازمند ارجاع به پزشک است. در این موارد می توان برای پیشگیری از آنمی، به گیرنده خدمت خوردن روزانه یک قرص آهن در دوران خونریزی و خوردن غذاهای آهن دار مانند گوشت و جگر پرندگان و گوساله و نیز خوردن حبوبات را پیشنهاد کرد.
•    سابقه سردرد شدید (میگرن)، مانع استفاده از DMPA نیست. اگر مصرف DMPA با شروع و یا تشدید سردرد، تاری دید، از بین رفتن موقت بینایی، برق زدن در چشم (فلاشینگ)، دیدن خطوط زیگزاگی و یا اختلال در تکلم و حرکت همراه گردد، استفاده از یک روش غیر هورمونی توصیه می شود. همچنین برای آغاز درمان مناسب، ارجاع این فرد ضرورت خواهد داشت.
•    اگر مشکلی وجود نداشته باشد و فرد مایل به ادامه استفاده از DMPA باشد، ضمن ارائه خدمت مطابق دستورالعمل، به فرد تذکر داده می شود که پس از سه ماه، برای تزریق نوبت بعدی (تزریق در فاصله 14 ± 90 روز) مراجعه نماید. در تداوم استفاده از DMPA باید به این نکته توجه داشت که DMPA به فاصله دو تا سه سال پیش از یائسگی قطع شود، تراکم مواد معدنی استخوان پس از این فاصله 3-2 ساله با افرادی که از DMPA استفاده نکرده اند، مشابه خواهد بود. بنابراین در تداوم استفاده از DMPA در زنان 45-18 ساله که واجد شرایط برای استفاده از آن هستند، نباید محدودیتی اعمال شود.
•    در هر مراجعه برای تزریق بعدی باید رضایت از روش، شکایت ها ، هشدارها و عارضه ها سوال و بررسی شود.
استفاده از DMPA پیش از زایمان اول:
استفاده از DMPA باعث تاخیر در بازگشت باروری ( حدود 8 الی 9 ماه ) می شود
حاملگی هم زمان با استفاده از DMPA:
اگر هم زمان با استفاده از DMPA بارداری اتفاق بیافتد، احتمال افزایش مرگ و میر نوزادی به علت کاهش وزن هنگام تولد (IUGR) وجود دارد. بنابراین در بارداریهای هم زمان با استفاده از این روش، نیاز به دقت بیشتر در مراقبتها و (در صورت لزوم) ارجاع به متخصص زنان است.
برگشت باروری پس از قطع روش:
1- ممکن است بازگشت باروری در کاربر DMPA پس از قطع استفاده از روش با تاخیر مواجه گردد، این تاخیر بطور معمول حدود 8-9 ماه پس از آخرین تزریق بطول می انجامد.
2- تزریق DMPA ناباروری دایمی ایجاد نمی کند
3- اگر فرد نخواهد باردار شود و نیز مایل به ادامه استفاده از DMPA نباشد، علیرغم تاخیری که در بازگشت باروری با استفاده از DMPA پس از پایان مدت 3 ماهه وجود دارد، در زمان تزریق بعدی باید استفاده از یک روش دیگر پیشگیری از بارداری را آغاز نماید.

آی – یو – دی A 380 TCu

توضیح روش :
این نوع آی یو دی یک وسیله کوچک حاوی مس است که در داخل رحم کار گذاشته شده و تا ده سال از بارداری پیشگیری می کند. ارائه خدمت این روش توسط پزشک و مامای آموزش دیده صورت می گیرد
مکانیسم عمل :
مکانیسم عمل آی یو دی کاملاً شناخته شده نیست. این وسیله اساساً از Fertilization پیشگیری نموده و ایجاد سقط نمی کند. در حال حاضر مکانیسم های زیر به عنوان مکانیسم ای اصلی عمل آی یو دی عنوان می شوند :
1- ایجاد التهاب در حفره رحم و صدمه به اسپرم
2- اختلال در حرکات لوله های رحمی و جلوگیری از انتقال اسپرم و رسیدن آن به تخمک
3- تغییر در سرویکال موکوس و ترشحات اندومتر
اثر بخشی :
اثربخشی آی – یو – دی A 380 TCu حدود 8/99 درصد می باشد
مزیت ها :
•    اثربخشی بالا
•    قابلیت برگشت باروری بلافاصله پس از خروج IUD
•    طولانی مدت بودن اثر پیشگیری از بارداری
•    نیاز نداشتن به یادآوری روزانه
•    عدم تأثیر بر شیردهی
•    نداشتن آثار و عوارض هورمونی
•    قابل استفاده در دوران منوپوز
•    عدم تداخل با تماس جنسی
•    تداخل نداشتن با مصرف داروها
•    احتمال کاهش شیوع سرطان اندومتر و سرویکس
معایب :
•    لزوم کارگذاری و خروج توسط فرد دوره دیده
•    خروج خودبخودی
•    عدم پیشگیری از انتقال بیماریهای منتقله از راه تماس جنسی (STIs)
•    لزوم معاینه دوره ای
عوارض شایع :
1- افزایش خونریزی و درد هنگام قاعدگی : به فرد آگاهی لازم داده می شود که این مشکل 3-2 ماه پس از گذاردن IUD رفع خواهد شد. در صورت نیاز، درمان با داروهایی مانند ایندومتاسین، مفنامیک اسید (روزانه 3 بار و در هر بار 2 کپسول 250 میلی گرمی به مدت 5 روز)، ... و آهن آغاز می شود. اگر مشکل خونریزی و درد زمان قاعدگی با این درمان برطرف نگردد، علت آن بررسی و در صورت نیاز IUD خارج می شود.
2- خونریزی نامنظم و لکه بینی بین قاعدگی ها : به فرد آگاهی داده می شود که این مشکل در عرض 3-2 ماه برطرف خواهد شد. اگر مشکل پس از گذشت 3-2 ماه ادامه یافت، ارجاع به متخصص زنان ضرورت می یابد.
3- افزایش ترشحات واژینال: در صورت افزایش ترشح واژینال، نوع آن بررسی و سپس درمان آغاز می گردد. در صورت نیاز، ارجاع به متخصص زنان ضروری است (ترشحات عفونی عمدتاً بدبو، همراه با سوزش و خارش بوده و رنگ آن با ترشحات غیرعفونی تفاوت دارد)
عوارض غیر شایع  و برخورد با آنها :
1- بیماریهای التهابی لگن (PID) : در صورت بروز معمولاً در 20 روز اول پس از کارگذاری مشاهده می شود. دلیل اصلی آن تشخیص ندادن عفونت موجود قبل از IUD گذاری و یا رعایت نکردن استریلیتی در زمان جای گذاری است. باید در این موارد فرد را به بیمارستان ارجاع نمود.
2- سوراخ شدن رحم هنگام کارگذاری (که به دو صورت اتفاق می افتد) :
•    با علایم بالینی : معمولاً هنگام اندازه گیری عمق رحم (با هیسترومتر) و یا کارگذاری IUD رخ داده و فرد احساس درد دارد
•    بدون علایم بالینی : علامتی نداشته و از علایم پی بردن به آن کوتاه شدن طول نخ است
در موارد احتمال سوراخ شدن رحم، در صورت امکان باید IUD را خارج کرده و فرد را به متخصص زنان یا بیمارستان ارجاع داد.
موارد منع مصرف مطلق :
•    شک یا اطمینان به حاملگی
•    سابقه PID راجعه با بستری در بیمارستان
•    رحم با شکل غیر طبیعی (براساس معاینه لگن)
•    بیماری ویلسون یا حساسیت به مس (برای IUD های مس دار)
•    نقص سیستم ایمنی
•    فیبرومی که اندازه و شکل حفره رحم را تغییر داده باشد
•    خونریزی شدید قاعدگی (دفع لخته) یا آنمی شدید
•    خونریزی واژینال بدون علت مشخص
•    اختلالات انعقادی
•    شک به وجود بدخیمی رحم یا سرویکس و یا قطعیت وجود آن
•    در فاصله زمانی درمان و پیگیری مول (حداقل یک سال)
•    سل لگنی
موارد منع مصرف نسبی :
•    سابقه PID بدون بستری در بیمارستان
•    سابقه منوراژی
•    سابقه دیسمنوره
•    داشتن شریک های جنسی متعدد (در زن یا همسر وی)
•    ابتلای به STIs یا سابقه آن (ابتلای اخیر)
•    اندومتریت پس از زایمان و یا سقط عفونی در 3 ماه گذشته
•    سرویسیت و واژینیت درمان نشده
•    نداشتن سابقه زایمان
توجه : استفاده از IUD در افراد دیابتی نیازمند بررسی خاصی نیست
زمان شروع استفاده از IUD :
1- در زمان قاعدگی : با توجه به اطمینان از باردار نبودن، نرمی سرویکس و راحت تر بودن ارائه خدمت، کارگذاری IUD در 5 روز اول خونریزی قاعدگی توصیه می شود (خونریزی و درد ناشی از کارگذاری IUD، با خونریزی و درد دوران قاعدگی پوشیده خواهد شد)
2- پس از زایمان (طبیعی، سزارین) : کوتاهترین فاصله زمانی ممکن برای آغاز استفاده از IUD، 6 هفته پس از زایمان طبیعی یا سزارین است. ضمناً شیردهی مانع گذاشتن IUD نبوده و IUD اثری بر شیر مادر ندارد
3- پس از سقط یا کورتاژ : پس از سقط یا کورتاژ زیر 12 هفته و به شرط عفونی نبودن آن، می توان در 5 روز اول پس از سقط IUD گذاری را انجام داد. در موارد سقط بالای 12 هفته این کار باید با 6 هفته تأخیر و پس از بررسی های لازم توسط متخصص انجام شود
4- در مادران شیردهی که قاعدگی آنها برنگشته است : IUD را می توان 6 هفته پس از زایمان با انجام آزمایش β-HCG و اطمینان از عدم بارداری کار گذاشت
آزمایشها و معاینه های لازم  :
•    اولین مراجعه :
1- معاینه لگن برای بررسی اندازه و وضعیت رحم و آدنکس ها
2- اندازه گیری هموگلوبین خون
3- بررسی موارد کنتراندیکاسیون های مطلق و نسبی
مراجعه های بعدی :
1- دیدن نخ IUD (معاینه توسط خود فرد لازم نیست) : بررسی نخ IUD پس از اتمام اولین دوره خونریزی قاعدگی بعد از گذاشتن IUD انجام شده و کنترلهای بعدی آن هر 6 ماه یکبار (در غیر از زمان قاعدگی) صورت خواهد گرفت. شایان ذکر است که در چند ماه اول پس از گذاشتن IUD و به ویژه در دوران قاعدگی احتمال خروج خودبخود آن وجود دارد. در صورت افزایش طول نخ و یا در حال خروج بودن آن، سونوگرافی درخواست شود. اگر نتیجه سونوگرافی تأیید کننده جابجا شدن آی یو دی باشد، باید نسبت به خروج کامل IUD اقدام شود. بلافاصله پس از خروج IUD و در صورت مناسب بودن شرایط فرد (حامله نبودن، نداشتن عفونت و تقاضا برای ادامه روش) می توان نسبت به گذاردن IUD جدید اقدام کرد.
2- اندازه گیری هموگلوبین خون در صورت وجود علایم
3- معاینه لگن برای بررسی ترشح ها و حساسیت رحم و آدنکس ها
4- انجام پاپ اسمیر براساس دستورالعمل کشوری
5- بررسی وضعیت رضایت مندی، داشتن مشکل با استفاده از IUD، تقاضا برای تغییر روش و یادآوری مسایلی که فرد در صورت بروز آنها بایدمراجعه نماید.
تذکر : درصورت رویارویی با هرکدام از علایم، عارضه ها و هشدارها مراجعه به مراکز ارایه خدمت ضروری است.
هشدارها و چگونگی برخورد با آنها :
1- دیده نشدن نخ یا عدم لمس نخ IUD توسط فرد معاینه کننده : نخ آی یو دی در فاصله 5/2 سانتیمتری از سرویکس بریده می شود. اگر نخ IUD دیده نشود، باید برای بررسی بیشتر از نظر حاملگی، پاره شدن نخ، سوراخ شدن رحم، ورود IUD به حفره شکمی و خروج IUD سونوگرافی درخواست شده و در صورت نیاز ارجاع صورت گیرد
2- تأخیر قاعدگی : در موارد تأخیر قاعدگی، آزمایش بارداری برای حصول اطمینان درخواست می شود. اگر پاسخ آزمایش بارداری هم زمان با استفاده از IUD مثبت باشد، باید حاملگی را از نظرداخل یا خارج رحمی بودن بررسی نمود. شانس بارداری خارج رحمی با استفاده از IUD افزایش نیافته ولی در صورت وقوع حاملگی هم زمان با استفاده از IUD باید بارداری خارج رحمی را مدنظر داشت.
3- در موارد :
الف) حاملگی داخل رحمی : اگر در نیمه اول حاملگی باشد و نخ IUD دیده نشود فرد ارجاع خواهد شد ولی اگر بتوان نخ را دید، سعی می شود که با کشیدن آن IUD را خارج کرد. اگر این مانور با موفقیت همراه نباشد، ارجاع به متخصص انجام خواهد شد. در نیمه دو حاملگی، با هر شرایطی (دیده شدن یا دیده نشدن نخ) ارجاع فرد انجام می شود.
ب) حاملگی خارج رحمی : فرد را باید فوراً به بیمارستان ارجاع داد
شایان ذکر است که :
•    در صورت ادامه حاملگی با داشتن IUD، باید به فرد هشدار داد که اگر به هر کدام از علایم عفونت مانند تب، علایم شبه آنفلوانزا، درد شکمی و خونریزی دچار شود، ضرورت دارد که در اولین فرصت به مرکز بهداشتی درمانی برای ارجاع فوری و یا مستقیماً و فوری به بیمارستان مراجعه نماید
•    در صورت سقط با IUD (به ویژه در سه ماهه دوم)، خطر سپتی سمی وجود دارد.
•    اگر بارداری با داشتن IUD تا ترم ادامه یابد، وجود IUD در رحم باعث ناهنجاری جنینی نخواهد شد.
4- وجود علایمی چون : درد پایین شکم، ترشح واژینال چرکی و بدبو، تب و لرز، استفراغ و حرکت دردناک سرویکس احتمال وجود  بیماریهای التهابی لگن را مطرح نموده و باید فرد به بیمارستان ارجاع شود.
5- بدخیمی دستگاه تناسلی : اگر هر کدام از موارد بدخیمی دستگاه تناسلی قطعیت پیدا کند، باید IUD را خارج نموده و فرد را به متخصص ارجاع داد.
پیگیری :
مراجعه های پیگیری IUD در مراکز ارایه خدمت دو دسته بوده و به شرح زیر انجام می شوند :
•    مراجعه هایی که به منظور کنترل انجام می شوند : 1 ماه پس از کارگذاری IUD (پس از پایان خونریزی قاعدگی) و سپس هر شش ماه یک بار در دوره پاکی برای بررسی نخ IUD. در مراجعه های پیگیری نیازی به انجام روتین معاینه لگن نیست. معاینه لگن در صورت وجود STI و PID و خروج نسبی یا کامل IUD توصیه می شود.
با توجه به اینکه آنمی فقر آهن در استفاده کنندگان از آی یو دی با خونریزی زیاد ممکن است مورد غفلت قرار گیرد، باید در مراجعه های پیگیری این مسأله و معاینه ها و در صورت لزوم آزمایشهای مربوطه مد نظر قرار گیرد. اندازه گیری هموگلوبین یک بار یک ماه پس از گذاشتن آی یو دی و یک بار دیگر سه ماه پس از گذاشتن آی یو دی انجام خواهد شد.
•    مراجعه پس از پایان مدت اثر بخشی IUD، برای خروج IUD و در صورت نیاز جایگذاری IUD جدید
خروج IUD :
•    اگر فرد بخواهد که IUD را زودتر از پایان مدت اثر آن خارج نموده و نیز تمایلی به بارداری نداشته باشد، باید در زمان قاعدگی برای خارج نمودن IUD به مرکز ارائه خدمت مراجعه نموده و پس از خارج نمودن آن بلافاصله از یک روش دیگر پیشگیری از بارداری استفاده نماید. اگر IUD در زمانی غیر از دوران قاعدگی خارج شود، احتمال بارداری وجود داشته و در صورت وجود تماس جنسی در عرض 120 ساعت گذشته (پس از خروج IUD)، استفاده از روشهای اورژانس پیشگیری از بارداری ضرورت دارد.

بستن لوله های رحمی TL

توضیح روش :
بستن لوله های رحمی در خانم ها یک عمل جراحی ساده و بی خطر است. در این عمل لوله های رحمی متقاضی طی بیهوشی عمومی یا بی حسی موضعی بسته می شود. این عمل توسط متخصص زنان، بصورت سرپایی و یا یک روز اقامت در بیمارستان قابل انجام است.
مکانیسم عمل:
با بسته شدن لوله های رحمی از رسیدن اسپرم و تخمک به یکدیگر و تشکیل سلول تخم جلوگیری بعمل می آید.
اثر بخشی:
اثر بخشی روش بیش از 99 درصد است.
مزیت ها:
•    دایمی بودن
•     اثر بخشی بالا
•    عدم نیاز به یاد آوری و مراجعه مکرر
•    نداشتن عارضه برای سلامتی فرد استفاده کننده روش در دراز مدت
•    تاثیر نداشتن در روابط جنسی
•    کاهش ابتلا به سرطان تخمدان
عیب ها:
•    نیاز به عمل جراحی
•    پرهزینه و دشوار بودن عمل جراحی برگشت باروری
عوارض غیر شایع و چگونگی برخورد با آنها :
1- احتمال تغییر میزان قاعدگی
2- TL مانند سایر اعمال جراحی می تواند خطرهای بیهوشی را (به میزان بسیار کم) ....به همراه داشته باشد.
در صورت بروز عارضه اول، فرد به متخصص زنان ارجاع می شود.
موارد تاخیر عمل جراحی TL :
•    بیماری های التهابی لگن در سه ماهه اخیر
•    بیماری های تروفوبلاستیک بد خیم
•    سابقه اخیر بیماری های قلبی حاد
•    ابتلا به ترومبوز وریدهای عمقی (DVT ) یا آمبولی ریه
•    خونریزی واژینال بدون علت مشخص
•    مشکلات دوران بارداری، زایمان و پس از زایمان مانند پره اکلامپسی شدید، اکلامپسی، پارگی کیسه آب (بیش از 24 ساعت)، تب زمان زایمان یا بلافاصله پس از آن، وجود عوارض پس از زایمان مثل خونریزی و عفونت سایر نقاط بدن (داشتن شرایط نامساعد جسمی)
•    بیماری های فعال مقاربتی (STIs)
•    سرطان های لگن
نکته های مهم:
•    بستن لوله های رحمی در صورت وجود هر کدام از مشکلات فوق، پس از رفع مشکل انجام خواهد شد.
•    بایستی قبل از TL، ضمن مشاوره دقیق به زن و شوهر در مورد کم بودن احتمال موفقیت، پرهزینه و دشوار بودن عمل جراحی برگشت توانایی باروری تذکر داد.
•    این روش برای زوجینی که خانواده خود را از نظر تعداد فرزند کامل نموده و از زندگی با ثباتی برخوردارند، مناسب است. قبل از عمل بایستی رضایت متقاضی خدمت و همسر وی کسب شود.
•    بجز موارد عنوان شده فوق منع خاصی برای زمان انجام عمل مطرح نیست. لازم است با توجه به فاکتورهای سن، تعداد و سن فرزندهای متقاضی، ضمن انجام مشاوره به متقاضی دراتخاذ تصمیم مناسب کمک شود.
زمان انجام عمل TL:
1- در صورت اطمینان از باردار نبودن متقاضی، بستن لوله های رحمی در هر زمانی از سیکل قاعدگی امکان پذیر است ( دو هفته اول سیکل قاعدگی دوره زمانی مناسب تری است).
2- پس از زایمان طبیعی.
3- هنگام سزارین (بستن لوله های رحمی براحتی امکان پذیر است).
توجه: پس از سقط عفونی و نیز در فاصله زمانی 42-7 روز پس از زایمان، زمان مناسبی برای انجام عمل توبکتومی نیست.
تکنیک عمل جراحی TL :
بستن لوله های رحمی در خانم ها به دو روش عمده انجام می شود:
1- روش شکمی که به سه شکل:
الف- لاپاراسکوپی
ب- لاپاراتومی
پ- مینی لاپاراتومی
می باشد . در این روش با ایجاد یک برش کوچک (2-3 سانتیمتری) در پایین شکم، لوله های رحمی را گرفته و با برداشتن قطعه ای از لوله و یا مسدود کردن آن توسط نخ، حلقه، کلیپس و یا منعقد کردن لوله با روش الکترو کوآگولاسیون، عمل TL انجام می شود. امروزه در بسیاری از کشورها این عمل به روش لاپاراسکوپی انجام می شود.
2- هیستروسکوپی
آزمایش ها و معاینه های لازم:
1- گرفتن سابقه بیماری ها
2- انجام –HCG β  (در موارد غیر همزمان با سقط و بارداری)
3- سایر آزمایش ها (براساس دستورالعمل معاون سلامت در مورد اعمال جراحی غیر اورژانس)
4- معاینه لگنی (بجز موارد بارداری)
5- اندازه گیری فشارخون
6- پاپ اسمیر (مطابق دستورالعمل کشوری)
تذکرها:
•    نخوردن مایعات و مواد غذایی حداقل 8 ساعت قبل از عمل
•    مصرف نکردن دارو 24 ساعت قبل از عمل (مگر به تجویز پزشک)
•    حمام کردن شب قبل از عمل
•    استفاده از لباس های تمیز و راحت
•    نداشتن لوازم زینتی و لاک ناخن
•    داشتن همراه برای برگشت به منزل (در صورت امکان)
تذکرهای بعد از عمل بستن لوله های رحمی :
1- مراقبت های بعد از عمل:
•    حمام کردن روزانه
•    استفاده از مسکن (در موارد احساس درد)
•    تمیز و خشک نگه داشتن محل بخیه
•    نداشتن رابطه زناشویی حداقل تا یک هفته (اگر درد پس از یک هفته ادامه یابد، لازم است که تا زمان رفع درد از رابطه جنسی خودداری گردد
2- نیاز نداشتن به استفاده از روش مضاعف
هشدار ها و چگونگی برخورد با آنها:
1- تب بالاتر از 38 درجه
2- درد و تورم محل عمل و خروج چرک و خون از آن تا یک هفته و قرمزی محل عملی که بدتر شود یا از بین نرود
3- درد شکمی که بدتر شده یا از بین نرود
4- از حال رفتن، گیجی شدید در چهار هفته اول و به ویژه در هفته اول پس از عمل. 
در صورت بروز هر کدام از موارد فوق، فرد به بیمارستان ارجاع خواهد شد.
مراجعه های پی گیری و اقدامات مربوطه:
1- تعیین زمان مراجعه بعدی: مراجعه در فاصله 7 روز بعد از عمل به منظور کشیدن بخیه ها و معاینه محل عمل.
2- داشتن IUD و انجام TL : لزوم مراجعه فرد در اولین سیکل قاعدگی پس از عمل، برای خروج IUD.
3- بررسی رضایت از عمل، عارضه ها، هشدارها، راهنمایی و مشاوره (در صورت وجود مشکل خاص) از کارهای لازم در مراجعه های پیگیری است.
حاملگی در افراد TL شده:
حاملگی در افراد TL شده بسیار کم بوده، ولی در صورت تاخیر قاعدگی، تهوع، حساس شدن پستانها، درد و حساسیت زیر شکم و خونریزی واژینال بررسی آن ضروری است.
حاملگی بعد از TL، بدون وجود هیچ اشکال تکنیکی در عمل بستن لوله های رحمی ممکن خواهد بود. با توجه به خارج رحمی بودن نیمی از موارد حاملگیهای پس از TL (با روش کواگولاسیون)، هر مورد شک به حاملگی باید از نظر EP نیز بررسی گردد (ارجاع به متخصص زنان).
سن مناسب برای بستن لوله های رحمی:
این عمل برای خانم های مولتی پار بالای 35 سال که دیگر نمی خواهند تعداد فرزند بیشتری داشته باشند، بسیار مناسب است. در مورد متقاضیان زیر 30 سال با توجه به احتمال طلاق، ازدواج مجدد و ... بهتر است انجام عمل مشروط به مشاوره دقیق شده و با در نظر گرفتن احتیاط های لازم همراه گردد.

بستن لوله های اسپرم بر (وازکتومی بدون تیغ جراحی)

توضیح روش :
وازکتومی بدون تیغ جراحی یک روش دایمی پیشگیری از بارداری برای آقایان است. این روش با یک عمل جراحی سرپایی و بی حسی موضعی و معمولاً کوتاهتر از 20 دقیقه انجام می گیرد. طی این عمل لوله های اسپرم بر، از طریق ایجاد یک سوراخ کوچک بر روی کیسه بیضه ها بسته می شوند.
مکانیسم عمل :
بسته شدن لوله های اسپرم بر از ورود اسپرمها به مایع منی جلوگیری می نماید. در این حالت مایع منی فرد بدون اسپرم بوده و لقاح صورت نخواهد گرفت.
اثربخشی :
یکی از اثربخش ترین روشهای پیشگیری از بارداری است. با پیگیری های بعد از عمل و انجام دو نوبت آزمایش آنالیز اسپرم پس از عمل جراحی که نبودن اسپرم در مایع منی را تأیید کند، میزان موفقیت نزدیک به 100 % است.
مزیت ها :
•    اثربخشی بالا
•    دایمی بودن
•    نیاز نداشتن به بیهوشی
•    تداخل نداشتن با فعالیت جنسی
•    عدم نیاز به یادآوری و مراجعه های مکرر
•    نداشتن اثر منفی بر قدرت مردانگی، میل جنسی و صفت های ثانویه مردانه (ریش، سبیل و صدای مردانه)
•    عارضه نداشتن برای سلامتی استفاده کننده از روش در دراز مدت
•    تأثیر نداشتن بر حجم و ظاهر مایع منی و کیفیت تماس جنسی
•    افزایش لذت جنسی به دلیل از بین رفتن نگرانی حاملگی ناخواسته
•    اثر بخشی بیشتر، نیاز کمتر به مراقبتهای قبل و پس از عمل، احتمال بیشتر در موفقیت عمل بازگشت، زمان کوتاهتر عمل جراحی، امکان کسب اطمینان از موفقیت عمل و عارضه های کمتر در مقایسه با بستن لوله های رحمی
عوارض شایع و چگونگی برخورد با آنها :
وازکتومی عارضه دراز مدت قابل توجه و سیستمیک نداشته و عارضه های احتمالی محدود به محل عمل می باشد. این عـارضه ها شامل درد، سوزش و کبودی مختصر ناحیه عمل بوده که عموماً بعد از حداکثر یک هفته برطرف می شود
عوارض غیر شایع و چگونگی برخورد با آنها :
1- هماتوم
2- عفونت پوست ناحیه عمل و یا اپیدیدمو اورکیت عفونی
3- اپیدیدیمیت احتقانی و درد مزمن بیضه ها
در صورت بروز هریک ازعارضه های غیر شایع یاد شده، متقاضی باید به مرکز (مراکز) ارائه خدمت وازکتومی مراجعه کند
سن مناسب برای انجام وازکتومی :
انجام وازکتومی در افراد جوان توصیه نمی شود.
موارد منع استفاده مطلق : 
باید توجه داشت هیچگونه منع مطلقی در انجام وازکتومی وجود ندارد، اما در برخی شرایط وازکتومی باید با احتیاط، تأخیر و یا ارجاع به یک مرکز مجهز انجام گیرد.
موارد احتیاط :
مواردی هستند که خدمت وازکتومی برای متقاضی با احتیاط انجام می شود. این موارد عبارت هستند از :
•    آسیب اسکروتوم و یا سابقه عمل جراحی آن
•    واریکوسل و هیدروسل بزرگ
•    عدم نزول بیضه یکطرفه (وازکتومی در سمت نزول یافته انجام گرفته و اگر سه ماه بعد از عمل در مایع منی اسپرم وجود داشته باشد، وازکتومی سمت مقابل نیز باید انجام گیرد)
•    دیابت
موارد تأخیر :
 مواردی هستندکه وازکتومی باتأخیر (بمنظور رفع مشکل و درمان در صورت لزوم) انجام می شود. این موارد عبارت هستند از:
•    بیماری مقاربتی فعال
•    التهاب سرآلت، لوله های اسپرم بر و یا بیضه ها
•    عفونت پوست اسکروتوم
•    عفونت حاد سیستمیک و یا گاستروآنتریت شدید
•    فیلاریازیس و الفانتیازیس
•    اپیدیدیمیت و یا اورکیت
موارد ارجاع :
مواردی هستند که متقاضی باید برای انجام وازکتومی به بیمارستان ارجاع می شود. این موارد عبارتست از :
•    فتق کشاله ران
•    عدم نزول بیضه دو طرفه
•    اختلالات انعقادی
•    ایدز
•    وجود توده در کیسه بیضه ها
•    سابقه حساسیت به لیدوکائین
تکنیک عمل وازکتومی بدون تیغ جراحی :
وازکتومی بدون تیغ جراحی توسط دو پنس خاص NSV به نامهای پنس شکافنده (Dissecting forceps) و پنس گردد (Ringed clamp)، قیچی راست کوچک و پنس هموستات انجام می گیرد. با تزریق 5/0 سی سی لیدوکائین 1% یا 2% بدون آدرنالین در زیر پوست و 5/2 سی سی از آن در هر طرف اسکروتوم، پوست و وازدفران های چپ و راست بی حس می شوند. هردو وازدفران از محل سوراخ ایجاد شده روی اسکروتوم خارج و در دو نقطه به فاصله 1 سانتیمتر با نخ سیلک گره زده شده و طولی از وازودفران که بین دو گره قرار گرفته است، چیده می شود
آزمایشها و معاینه های لازم :
معمولاً، قبل از انجام وازکتومی نیاز به درخواست هیچگونه آزمایشی نیست. در گرفتن شرح حال، سابقه پزشکی متقاضی بررسی شده و معاینه فیزیکی عمومی با توجه ویژه به دستگاه ژنیتال انجام شود
دستورهای پس از عمل :
•    استراحت به مدت یک روز
•    آب نزدن به محل عمل تا دو روز
•    نداشتن تماس جنسی تا 4 روز
•    پوشیدن شورت تنگ و یا بیضه بند
•    انجام ندادن کار سنگین تا یک هفته
هشدارها و چگونگی برخورد با آنها :
مواردی هستند که فرد وازکتومی شده در صورت رویارویی با آنها، باید فوراً به مرکز یا مراکز انجام دهنده  وازکتومی مراجعه نماید :
1- تب بیش از 38 درجه تا 4 هفته، به ویژه در هفته اول
2- درد شدید ناحیه عمل که به مسکن های معمولی پاسخ ندهد
3- خروج خون و چرک از محل زخم
4- تورم بیش از حد اسکروتوم
موارد قابل توجه در پیگیریها و مراجعه های بعدی:
•    بهتر است فرد وازکتومی شده یک هفته پس ازعمل برای معاینه محل عمل به پزشک ارائه دهنده خدمت مراجعه نماید
•    فرد وازکتومی شده باید سه ماه بعد از عمل از نظر آزواسپرمی (نبودن اسپرم در مایع منی) آزمایش شود. لازم است در این مدت و تا اخذ نتیجه آزمایش، یک روش مطمئن جلوگیری از بارداری (مانند کاندوم) مورد استفاده قرار گیرد. برای پیگیری و اطمینان از موفقیت کامل عمل، اسپرم آنالیز بعدی با فاصله زمانی یک ماه از آزمایش اول (چهار ماه پس از عمل) خواهد بود
برگشت پذیری وازکتومی بدون تیغ جراحی :
وازکتومی بدون تیغ جراحی یک روش دائمی پیشگیری از حاملگی بوده و متقاضیانی که خواهان فرزند دیگری هستند به هیچ عنوان نباید از این روش استفاده نمایند. در موارد نادری ممکن است متقاضی پس از وازکتومی، خواهان انجام عمل Vasectomy Reversal گردد.
Reversal Vasectomy (عمل جراحی برگشت وازکتومی)، یک عمل جراحی است که با استفاده از میکروسکوپ و یا لوپ انجام و طی آن دو انتهای بریده شده وازدفران به یکدیگر پیونده زده می شوند. میزان موفقیت عمل برگشت بین 60 تا 80 درصد و ظهور اسپرم در مایع منی پس از عمل برگشت، تا بیش از 95% گزارش گردیده است.
کاندوم

توضیح روش :
کاندوم یک وسیله پیشگیری از بارداری از جنس لاتکس است. کاندوم تنها روشی است که علاوه بر پیشگیری از بارداری از انتقال بیماری های قابل انتقال از تماس جنسی مانند STLs / HIV / AIDS نیز پیشگیری می نماید. این وسیله در اندازه، طرح و رنگ های مختلف در دسترس بوده و توسط کارکنان بهداشتی تعلیم دیده تجویز می شود.
مکانیسم عمل:
جلوگیری از ریختن مایع منی به داخل واژن و ممانعت از رسیدن اسپرم به تخمک.
اثر بخشی:
اثر بخشی کاندوم با استفاده صحیح، حدود 97 درصد می باشد.
مزیت ها:
•    جلوگیری از انتقال بیماری های منتقله از راه تماس جنسی (STLs / HIV / AIDS )
•    کاهش خطر بروز سرطان دهانه رحم
•    قابل استفاده درهر دوره سنی
•    کمک به جلوگیری از انزال زودرس
•    آسانی استفاده و نداشتن عوارض موضعی و عمومی
•    نداشتن آثار هورمونی
•    قابل استفاده بلافاصله پس از زایمان
•    نداشتن اثر بر شیردهی
عیب ها:
•    ایجاد حساسیت به کاندوم (در بعضی از کاربرها)
•    کاهش لذت جنسی به دلیل کاهش حس لمس
•    لزوم استفاده پس از نعوظ (Erection)
•    احتمال خارج شدن یا پاره شدن آن
موارد منع استفاده از کاندوم :
حساسیت به لاتکس (و سایر مواد استفاده شده در کاندوم) و بروز خارش یا لکه های پوستی در هر کدام از زوجین به دنبال استفاده از کاندوم
نکته های قابل توجه در مصرف کاندوم:
1- در هر بار نزدیکی باید از یک کاندوم جدید استفاده شود.
2- کاندوم باید پیش از مصرف مشاهده و از سالم بودن آن اطمینان حاصل شود.
3- کاندوم باید در حالت نعوظ و قبل از انجام نزدیکی به روی آلت کشیده شود.
4- لازم است بلافاصله پس از انزال برای خروج کاندوم اقدام شود. برای اینکار، در حالیکه هنوز نعوظ وجود دارد، با گرفتن حلقه بالایی کاندوم نسبت به خارج نمودن آن اقدام خواهد شد.
5- با توجه به اینکه مالیدن لوبریکانت ها (وازلین، روغنهای نباتی و گیاهی و ...) احتمال آسیب به کاندوم و پاره شدن آن را افزایش خواهد داد، لازم است که از استفاده از این گونه مواد خودداری گردد (با توجه به افزایش احتمال پاره شدن کاندوم در صورت استفاده همسر فرد از کرم های طبی، باید مصرف این کرم ها به پس از تماس جنسی موکول گردد).
6- حین استفاده باید مواظب بود که کاندوم با ناخن، انگشت یا انگشتر سوراخ نشود.
7- باید توجه نمود که کاندوم پس از انزال در داخل واژن باقی نماند.
8- نباید از کاندوم های شکننده، تاریخ گذشته، تغییر شکل و تغییر رنگ داده و یا کاندومی که بسته بندی داخلی آن صدمه دیده استَ، استفاده کرد.
موارد قابل توجه در پیگیری ها و مراجعه های بعدی:
در پیگیری استفاده کنندگان کاندوم باید موارد ذیل به کاربرها تاکید شود:
1- 3 الی 4 هفته پس از دریافت کاندوم و حتماً پیش از تمام شدن کاندوم، برای دریافت بسته بعدی، مراجعه نماید.
2- در هر مراجعه برای دریافت کاندوم می بایست رضایت از روش، شکایت ها، حساسیت های احتمالی و چگونگی استفاده از کاندوم به دقت پرسیده شود.
3- آگاهی فرد از روش اورژانس پیشگیری از بارداری (EC) بررسی شده و در صورت نیاز به فرد آموزش داده شود.
4- باید داشتن قرص های روش EC از فرد سئوال شده و در صورت نیاز قرص های لازم در اختیار او قرار گیرد (مطابق دستورالعمل مربوطه).
چگونگی نگهداری کاندوم:
کاندوم بایستی دور از نور مستقیم آفتاب، گرما، رطوبت ، نور لامپ فلوئورسانس و اشعه ماورای بنفش بوده و در جای خشک و خنک نگهداری شود.

روش پیشگیری اورژانس از بارداری EC

توضیح روش :
روش پیشگیری اورژانس از بارداری (Emergency Contraception)، روشی است که خانمها با استفاده از آن می توانند در صورت استفاده نکردن از روشهای مطمئن پیشگیری از بارداری و یا هر موردی که احتمال بارداری ناخواسته پس از تماس جنسی را داشته باشد، تا 120 ساعت از بارداری پیشگیری کنند. این روش توسط کارکنان بهداشتی آموزش دیده ارائه می گردد. بدلیل درصد بالاتر شکست این روش و مداوم نبودن مصرف آن در مقایسه با سایر روشهای مطمئن، فقط باید در موارد مشخص از آن استفاده کرد.
مکانیسم عمل دقیقاً معلوم نیست، ولی به موارد زیر تقسیم بندی می شود:
1- پیشگیری از تخمک گذاری
2- تاخیر در تخمک گذاری
3- اختلال در اندومتر
4- اختلال در نفوذ اسپرم
5- اختلال در حرکت لوله ها
6- اختلال در لقاح
شایان ذکر است که در اغلب موارد مجموعه ای از این مکانیسم ها مانند اختلال در تخمک گذاری و تغییر موکوس سبب کاهش قدرت نفوذ اسپرم و کمتر شدن احتمال لقاح می شود.
اثر بخشی:
اثر بخشی روش اورژانس پیشگیری از بارداری با فرص های لوونورجسترول حدود 99% و با استفاده از قرصهای ترکیبی، حدود 97% و میزان حاملگی با استفاده از این روش در صورت استفاده از قرص های لوونورجسترل حدود 1% و با استفاده از قرص های ترکیبی حدود 3% گزارش شده است. اثر بخشی این روش با فاصله زمانی تماس جنسی تا آغاز استفاده از روش ارتباط قابل توجهی دارد. هر چقدر فاصله زمانی تماس جنسی تا آغاز استفاده از روش کوتاه تر باشد، اثر بخشی آن بیشتر خواهد بود.
عارضه ها و چگونگی برخورد با آن ها:
1- تهوع و استفراغ حین مصرف: میزان تهوع و استفراغ با استفاده از قرص های ترکیبی به ترتیب حدود 50% و 20% بوده که این عوارض با استفاده از قرص های لوونورجسترل به حدود 20% و 6% کاهش می یابد. بهتر است قبل و 6-4 ساعت پس از مصرف هر دوز EC از یک داروی ضد تهوع مانند دیمن هیدرینات یا دیفن هیدرامین استفاده شود.
قرص دیمن هیدرینات 50 - 25 میلی گرم 4 - 3 بار در روز یا قرص (شربت) دیفن هیدرامین 50 - 25 میلی گرم (4 - 2 قاشق غذاخوری کوچک) که مصرف دوز اول آن نیم ساعت قبل از خوردن قرص EC و دوزهای بعدی (در صورت نیاز) با فــاصله های 6 ساعته پس از آن است، در کاهش شدت تهوع و استفراغ موثر است.
2- اختلال قاعدگی: ممکن است که قاعدگی بعدی چند روز زودتر یا دیرتر آغاز شود، طول مدت آن تغییر یافته و تغییر در مقدار خونریزی ایجاد شود. فرد باید در مورد بی خطر بودن این مسئله آگاهی داشته باشد.
3- سر درد و سر گیجه
موارد منع مصرف:
تقریباً همه افراد می توانند از این روش استفاده کنند. موارد منع مصرف استفاده از این روش برای انواع قرص های در دسترس به شرح زیر است:



قرص لوونورجسترل    قرص های ترکیبی
پورفیری حاد فعال
بیماری فعال و شدید کبد در حال حاضر
بارداری ( بدلیل بی اثر بودن و نه خطر برای جنین)
خونریزیهای غیر طبیعی و تشخیص داده نشده دستگاه تناسلی   
بارداری ( بدلیل بی اثر بودن و نه خطر برای جنین (
موارد منع مصرف استروژن، میگرن کلاسیک، ترومبوز وریدهای عمقی ( DVT )

 

 
افرادی که می توانند از این روش استفاده کنند:
دقت در این نکته بسیار مهم است که این روش نباید مورد استفاده دائم قرار گیرد و لازم است که کاربرد آن در صورت وجود تماس جنسی محافظت نشده، به موارد خاص زیر محدود گردد:
•    استفاده نکردن از کنتراسپتیوها
•    تجاوز
•    وجود شرایط نشان دهنده استفاده نادرست یا شکست کنتراسپتیو مانند :
1- پارگی کاندوم
2- خارج شدن کاندوم
3- فراموشی خوردن قرص ترکیبی برای سه نوبت پیاپی
4- فراموشی خوردن قرص شیردهی به مدت بیش از سه ساعت
5- تاخیر بیش از دو هفته در تزریق آمپول DMPA
6- تاخیر بیش از سه روز در تزریق آمپولهای ترکیبی
7- استفاده نادرست از روش طبیعی
8- خروج IUD در زمانی بجز دوران قاعدگی
9- استفاده از روش طبیعی یا منقطع با شک به تماس جنسی که می تواند منجر به بارداری گردد.
زمان شروع و چگونگی استفاده از EC :
اگر بیش از 120 ساعت از زمان نزدیکی مشکوک نگذشته باشد (مصرف اولین دوز این روش باید حداکثر در فاصله زمانی 120 ساعت از تماس جنسی مشکوک صورت گیرد) داوطلب می تواند با کاربرد یکی از روش های زیر از حاملگی ناخواسته جلوگیری کند:
1- قرص لوونورجسترل ، دو عدد یک جا در اولین فرصت
2- قرص LD ، چهار عدد در اولین فرصت و چهار عدد 12 ساعت بعد
3- قرص تری فازیک، 4 عدد قرص سفید در اولین فرصت و چهار عدد قرص سفید 12 ساعت بعد ( قرصهای مرحله سوم)
نکته : در موارد تجاوز جنسی، خدمت EC به فرد ارائه شده و سپس ارجاع به مراکز تخصصی برای بررسی از نظر STIs و مسائل دیگر توصیه می گردد.
تذکرهای حین مصرف:
1- باید قرصها در اولین فاصله زمانی ممکن پس از تماس جنسی محافظت نشده خورده شوند تا بهترین اثربخشی را ایجاد نمایند.
2- بهتر است که قرص ها با شکم خالی خورده نشود.
3- در صورت استفراغ تا دو ساعت پس از استفاده از روش، خوردن مجدد قرص ها ضروری است.
4- حداکثر دفعات مجاز استفاده از این روش در هر سیکل قاعدگی یک بار است. آموزش کاربرد صحیح این روش ضروری بوده و باید تاکید شود که این روش می بایست در حداقل دفعات ممکن در طول دوران باروری استفاده گردد. مجاز بودن مصرف یکبار از این روش در هر دوره قاعدگی دلیلی بر تایید مصرف آن در هر دوه قاعدگی به عنوان روش پیش گیری از بارداری نیست.
5- اثر بخشی این روش با استفاده از فنی تویین و ریفامپین کاهش می یابد. در صورت استفاده همزمان از این داروها باید مصرف قرص لوونورجسترل به میزان 100% (جمعاً 4 عدد) افزایش یابد.
6- با توجه به اینکه افزایش تعداد تماس های جنسی بدون محافظت، اثربخشی روش را کاهش و احتمال حاملگی را افزایش می دهد، یک خانم نباید در صورت داشتن چند تماس جنسی محافظت نشده در طول یک دوره قاعدگی، چند بار از روش پیشگیری اورژانس از بارداری استفاده نماید و براساس موارد مطروحه در بند 4، استفاده از این روش در هر دوره قاعدگی فقط برای یک نوبت مجاز خواهد بود.
دلایل اختصاصی مراجعه به مرکز ارائه خدمت:
•    استفاده از این روش می تواند باعث تغییر در زمان قاعدگی بعدی شود. معمولا این تغییرات کم بوده و قاعدگی چند روز زودتر یا دیرتر اتفاق می افتد. اگر تاخیر قاعدگی بیش از 7 روز شود، باید احتمال بارداری را در نظر داشت. در این صورت بررسی فرد و معرفی برای انجام تست بارداری (ترجیحاً –HCG β) ضرورت دارد.
حاملگی هم زمان با روش: با توجه تراتوژن نبودن این روش برای جنین در صورت وقوع حاملگی، نیازی به ختم آن نخواهد بود.
روشهای طبیعی
1- روش منقطع (Coitus interrupts)
این روش را with drawal (پس کشیدن) هم می نامند. یکی از قدیمی ترین روشهاست و رایج ترین روش در سرتاسر اروپا و نیز سایر نقاط دنیا می باشد. دراین روش در آستانه خروج منی، نزدیکی قطع شده  و آلت تناسلی مرد (پنیس) از واژن بیرون آورده می شود و به این ترتیب انزال در خارج از واژن صورت می گیرد. میزان شکست در این روش بسیار زیاد است و احتمال حاملگی به دنبال استفاده از آن بالاست. در این روش مرد باید کنترل لازم را داشته باشد و قبل از انزال آلت خود را به طور کامل هم از واژن و هم دستگاه تناسلی خارجی زن دور کند زیرا در صورت انزال بر روی دستگاه تناسلی خارجی زن ممکن است بارداری رخ دهد، در حالی که حدود 50 درصد مردان قدرت کنترل انزال را ندارند. همچنین قبل از انزال ترشحات غدد جنسی مرد تخلیه شده و وارد واژن می شوند که ممکن است حاوی اسپرم باشد به طوری که میزان شکست این روش 23-4 درصد در سال اول استفاده است.
مزایا :
•    هزینه ای ندارد و نیاز به وسایل یا تکنیک خاصی ندارد
•    وقتی سایر وسایل در دسترس نباشد قابل استفاده بوده و در دسترس همگان می باشد
معایب :
•    میزان شکست بسیار بالا
•    لزوم کنترل کافی توسط مرد لذا برای افرادی که انزال زودرس دارند مناسب نمی باشد
•    عوارض جانبی روانی برای مرد و زن
•    عفونت مزمن پروستات در بعضی افراد دیده شده است
2- روشهای دوره ای (Rhythmic methods)
در این روشها زن و شوهر تلاش می کنند تا از نزدیکی جنسی در خلال دوره باروری، پیرامون زمان تخمک گذاری پرهیز کنند. برای آنکه روشهای دوره ای موفق باشد باید بتوان زمان تخمک گذاری را به دقت پیش بینی کردو علایم آن را شناخت لذا روشهای زیادی برای برآورد زمان تقریبی تخمک گذاری ابداع شده اند.
روش تقویمی (Calendar method) :
در روش تقویمی زنان باید از طول مدت قاعدگی 12-6 ماه گذشته خود آگاه باشند. در این صورت با کم کردن عدد 18 از کوتاهترین سیکل، اولین روز از روزهای قاعدگی را که باید از نزدیکی پرهیز کنند بدست می آید و چنانچه عدد 11 را از بلندترین سیکل خود کم کنند، آخرین روز از روزهای قاعدگی پرهیز از نزدیکی نیز مشخص می گردد. برای مثال اگر خانمی قاعدگی های نامنظم از 25 روز تا 32 روز دارد، بنابراین اولین روز برای پرهیز از نزدیکی در این خانم روز هفتم قاعدگی ها خواهد بود (7 = 18-25) و روز آخر پرهیز از نزدیکی در قاعدگی های این خانم روز 21 خواهد بود (21= 11-32) و در واقع دوره باروری این خانم روزهای 21-7 سیکل قاعدگی می باشد.
•    میزان شکست این روش زیاد بوده و نسبت حاملگی در این روش 9 درصد زن در سال است.

روش موکوس سرویکس (Billings method) :
برای استفاده از این روش زن باید از تغییرات موکوس مترشحه از سرویکس در طی سیکل قاعدگی مطلع باشد. دراین روش زمان با لمس نمودن موکوس سرویکس با انگشتان خود دوره ی باروری را پیشگویی می نمایند. بلافاصله بعد از قاعدگی، تحت تأثیر استروژن مقدار موکوس سرویکس افزایش می یابد و به طور پیشرونده حالت رقیق و لزج یافته و خاصیت ارتجاعی آن بیشتر می شود و چند روز قبل و بعد از تخمک گذاری به حداکثر می رسد. بعد از این دوره، موکوس تحت تأثیر پروژسترون غلیظ، کم مقدار و خشک می شود و این روند تا هنگام شروع خونریزی قاعدگی ادامه می یابد. در این روش بلافاصله بعد از خونریزی قاعدگی تا هنگام قابل تشخیص شدن موکوس (روزهای خشک) نزدیکی جنسی مجاز شمرده می شود و بعد از این مدت تا چهار روز پس از حداکثر ترشحات سرویکس بایستی از نزدیکی خودداری شود. نکته قابل توجه در این روش اینکه گاهی عفونت های واژن سبب افزایش ترشحات واژن شده و از دقت این روش کم می کند.   میزان شکست یا نسبت حاملگی در این روش 3 درصد در سال می باشد.
روش دمای پایه بدن (Basal Body Temperature) :
پایه و اساس این روش افزایش درجه حرارت پایه بدن (درجه حرارت بدن درزمان استراحت) است که مدت کوتاهی بعد از تخمک گذاری رخ می دهد و به علت پروژسترون مترشحه از جسم زرد می باشد.
بعد از تخمک گذاری دمای پایه بدن به مقدار 4/0-3/0 درجه سانتیگراد افزایش می یابد و تا شروع خونریزی قاعدگی بعدی بالا باقی می ماند. در این روش خانمها باید درجه حرارت بدن خود را هر روز صبح قبل از بیرون آمدن از رختخواب اندازه گیری کنند و بر روی نموداری ثبت نمایند. این روش نمی تواند روزهای شروع دوره باروری را در سیکل مشخص کند و فقط می تواند شروع دوره ناباروری را در نیمه دوم سیکل تعیین کند. بنابراین در این روش می بایستی از شروع خونریزی در یک سیکل تا سه روز بعداز افزایش درجه حرارت بدن از نزدیکی پرهیز شود. بااستفاده  از این روش بیش از نیمی از هر سیکل از نزدیکی پرهیز خواهد شد که شاید برای زوجین چندان خوشایند نبوده و از معایب این روش محسوب می شود. همچنین بالارفتن درجه حرارت بدن به دلایل برخی عفونتها، بیماریهای التهابی مصرف برخی داروها و بیخوابی می تواند دقت این روش را کاهش دهد.نسبت حاملگی در این روش یک درصد در سال گزارش شده است.
روش علامتی – حرارتی (Sympto thermal method) :
در این روش مخلوطی از روش اندازه گیری درجه حرارت بدن، ترشح موکوس و تقویمی برای شناسایی دوره باروری استفاده می کنند. این روش اگر به نحو صحیح استفاده شود احتمالاً مؤثرترین روش دوره ای می باشد. در این روش روز اول پرهیز از نزدیکی را با یکی از روشهای زیر تعیین می کنند؛ یا مانند روش تقویمی عدد 18 را از کوتاهترین سیکل قاعدگی که در طی 6 ماه گذشته رخ داده است کم می کنند و یا اولین روز قابل تشخیص شدن موکوس را به عنوان اولین روز پرهیز درنظر می گیرند. پایان یافتن دوره باروری و آخرین روز پرهیز نیز با استفاده از درجه حرارت پایه بدن تعیین می شود یعنی سه روز بعد از بالارفتن درجه حرارت بدن، آخرین روز پرهیز از نزدیکی محسوب می شود.نسبت حاملگی یا میزان شکست در این روش 2 درصد در سال گزارش شده است.
روشهای ریتم که به عنوان روشهای طبیعی جهت تنظیم خانواده مورد استفاده قرار می گیرند میزان شکست آنها به طور کلی 5/20 درصد در سال می باشد. مزایا و معایب روشهای دوره ای به طور کلی به شرح زیر است :
مزایا :
•    نیاز به وسایل مکانیکی و شیمیایی ندارد
•    برای همه زوجین در هر سنی قابل استفاده می باشد
•    عوارض جانبی ندارد
•    برای برنامه ریزی جهت حامله شدن نیز ارزش دارد
معایب :
•    عدم موفقیت این روشها زیاد است
•    نیاز به مراقبت دقیق دارد و تنها برای اشخاص فهمیده و مسئول و علاقه مند می توان به کار گرفت
•    برای زنانی که قاعدگی نامنظم دارند مشکل است
•    روشهای زیاد مطمئنی نیستند و زمان تخمک گذاری تحت تأثیر مسائل زیادی تغییر می کند
3- شیردهی انحصاری (Exclusive Breast Feeding) :
شیردهی می تواند ایجاد آمنوره (قطع قاعدگی) کرده و تخمک گذاری را به تعویق اندازد، لذا یکی از روشهای پیشگیری از بارداری محسوب می شود. جهت انجام امر فوق شیرخوار باید به طور مکرر در طی شب و روز با شیر پستان تغذیه شود تا تحریک هورمونها مداوم باشد. اگرچه علت دقیق معلوم نیست اما محتمل است که در جریان مکیدن، پیامهای عصبی صادره از پستانها به هیپوتالاموس، ترشح هورمون آزاد کننده گونادوتروپین را از هیپوتالاموس مهار می کند که کاهش این هورمون نیز به نوبه خود تشکیل هورمونهای LH و FSH هیپوفیز را تضعیف می کند و بنابراین وقایع سیکل جنسی درطی چند ماه اول شیردهی به نوزاد در مادر دیده نمی شود، در صورت رعایت نکات زیر، شیردهی روش نسبتاً مؤثری برای پیشگیری از بارداری خواهد بود :
•    شیرخوار حداکثر طی 2-1 ساعت بعد از زایمان، تغذیه با شیر مادر را شروع کرده باشد
•    شیرخوار کوچکتر از 6 ماه باشد
•    شیرخوار منحصراً با شیر مادر تغذیه شود (در شبانه روز حداقل 10 بار شیر بخورد و فواصل بین شیردهی در روز 2 ساعت و در شب حداکثر 4 ساعت باشد)
•    میزان شکست این روش 5 درصد است ولی با بزرگ شدن کودک و رعایت نکردن اصول به 10-7 درصد در سال می رسد.
مزایا :
•    نیازی به برنامه ریزی خاص و دقیقی ندارد
•    نیازی به هزینه، وسایل و امکانات ندارد
معایب :
•    روش مطمئنی نبوده و میزان شکست بالایی دارد
•    فقط در 6 ماه اول شیردهی قابل استفاده است
•    به دلیل نیاز به شیردهی مکرر برای مادران شاغل مناسب نمی باشد
نکات مهم :
بعد از زایمان شروع تخمک گذاری ممکن است زودتر از شروع قاعدگی رخ بدهد بنابراین در زن شیرده علی رغم عدم شروع قاعدگی احتمال حامله شدن هست.
آمنوره شیردهی حتی در ماههای اول به تنهایی روش پیشگیری از بارداری مطمئنی محسوب نمی شود لذا باید از یک روش مطمئن تر استفاده شود

روشهای جدید روشهای پیشگیری از بارداری

چسب ضد بارداری .....،
آدامس ضد بارداری .....،
استفاده از وسیله ی ضد بارداری با پتانسیل الکتریکی ...... ،
واکسن ضد بارداری...... ،
اسپری محتوی هورمون در بینی ......،
استفاده از آنودرین بعنوان روش اورژانسی ........،
تزریق ماده ی سوزانده از طریق دهانه ی رحم و .....


☻☻☻☻☻☻☻☻☻☻☻☻☻☻☻☻☻☻



  • صدای روزانه
  • بک لینک
  • کارت شارژ همراه اول